Brezilya Amazonu'nda geçen yıl yanan alan miktarı, son kırk yılın en düşük seviyesine indi. Yeni yayımlanan verilere göre, 2024 yılında Amazon yağmur ormanlarında yangınlardan zarar gören bölge, 1985'ten bu yana kaydedilen en küçük alan oldu. Bu düşüş, Brezilya hükümetinin orman koruma politikalarının ve artan uluslararası baskının bir sonucu olarak değerlendiriliyor. Uzmanlar, yangınlardaki azalmanın iklim değişikliğiyle mücadele ve biyolojik çeşitliliğin korunması açısından kritik bir gelişme olduğunu vurguluyor.
Gelişmenin Arka Planı
Brezilya Ulusal Uzay Araştırmaları Enstitüsü'nün (INPE) uydu verilerine dayanan analizlere göre, 2024'te Amazon'da tahminen 13.000 kilometrekarelik bir alan yandı. Bu, 2021'deki 22.000 kilometrekarelik alana kıyasla yüzde 40'lık bir azalmayı temsil ediyor. Uzmanlar, bu düşüşte etkili olan faktörler arasında, Devlet Başkanı Luiz Inácio Lula da Silva'nın 2023'te göreve başlamasıyla birlikte çevre politikalarına verilen önceliğin artmasını gösteriyor. Lula, selefi Jair Bolsonaro döneminde artan ormansızlaştırmayı durdurma sözü vermiş ve çevre ajanslarının bütçelerini artırmıştı.
Yangınlardaki azalma, aynı zamanda El Niño'nun sona ermesiyle ilişkilendiriliyor. El Niño, Pasifik Okyanusu'ndaki ılık su kütlesinin atmosferi etkilemesiyle ortaya çıkan ve Brezilya'da kuraklıklara yol açabilen bir iklim deseni. 2023'te yaşanan şiddetli kuraklık, yangın riskini artırmıştı. 2024'te ise yağışların normale dönmesi, yangınların yayılmasını zorlaştırdı.
Ancak uzmanlar, bu olumlu tabloya rağmen ormansızlaştırma baskısının devam ettiğine dikkat çekiyor. Özellikle sığır yetiştiriciliği ve soya tarımı gibi ekonomik faaliyetler, orman alanlarının yok edilmesinin başlıca nedenleri arasında. Brezilya hükümeti, yasadışı madenciliğe ve arazi işgallerine karşı operasyonlarını sürdürüyor, ancak bu faaliyetlerin önlenmesi için daha etkili denetim mekanizmalarına ihtiyaç duyuluyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Amazon ormanları, dünyadaki karasal karbon yutaklarının en önemlilerinden biri. Atmosferdeki karbondioksiti emerek iklim değişikliğinin yavaşlatılmasına yardımcı oluyor. Bu nedenle, yangınların azalması yalnızca Brezilya için değil, tüm dünya için olumlu bir gelişme. Birleşmiş Milletler Çevre Programı (UNEP) verilerine göre, orman yangınları küresel karbon emisyonlarının yaklaşık yüzde 5'inden sorumlu. Amazon'daki yangınların azalması, bu emisyonların önemli ölçüde düşmesine katkı sağlayabilir.
Uzmanlar, Brezilya'nın bu başarısının diğer tropik orman ülkeleri için de bir örnek teşkil edebileceğini belirtiyor. Özellikle Endonezya ve Kongo Havzası ülkeleri, benzer ormansızlaştırma sorunlarıyla karşı karşıya. Ancak bu ülkelerde, ekonomik kalkınma ile çevre koruma arasındaki dengeyi kurmak daha zor olabiliyor. Brezilya'nın deneyimi, güçlü siyasi irade ve uluslararası iş birliği ile orman kaybının önlenebileceğini gösteriyor.
Yine de, iklim değişikliği nedeniyle orman yangınlarının gelecekte daha sık ve şiddetli hale gelmesi bekleniyor. Bilim insanları, artan sıcaklıkların ve değişen yağış rejimlerinin, yangın sezonunu uzatabileceği ve daha geniş alanların yanmasına yol açabileceği konusunda uyarıyor. Bu nedenle, Brezilya'nın yangınlarla mücadelede elde ettiği başarının kalıcı olması için iklim değişikliğiyle mücadele küresel ölçekte devam etmeli.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, iklim değişikliğiyle mücadelede orman yangınlarına karşı benzer zorluklarla karşı karşıya. Akdeniz iklim kuşağında yer alan Türkiye, yaz aylarında artan sıcaklıklar ve kuraklık nedeniyle orman yangınlarına giderek daha açık hale geliyor. Brezilya'nın yangınlarla mücadelede kullandığı erken uyarı sistemleri ve uydu takibi gibi teknolojiler, Türkiye'nin de yangın riskini azaltmak için kullanabileceği yöntemler arasında. Ayrıca, Amazon'daki bu gelişme, Türkiye'nin iklim değişikliğiyle mücadele politikalarını gözden geçirmesi ve uluslararası iş birliğine daha fazla katkı sağlaması gerektiğini hatırlatıyor. Türkiye, orman yangınlarını önleme konusunda Brezilya ile deneyim paylaşımında bulunabilir ve iklim diplomasisinde aktif rol oynayabilir.
