Japonya Merkez Bankası (BOJ), 19 Mart 2024 tarihinde yaptığı tarihi toplantıda negatif faiz politikasını sonlandırarak ve getiri eğrisi kontrolünü (YCC) kaldırarak 17 yıl sonra ilk kez faiz artırımına gitti. Politika faizini -%0,1'den %0-0,1 aralığına yükselten banka, aynı zamanda riskli varlık alımlarını da durdurdu. Bu karar, Japonya'nın uzun süredir devam eden ultra gevşek para politikasından çıkışının ilk adımı olarak yorumlanıyor ve piyasalarda daha hızlı faiz artırımı beklentilerini güçlendirdi.
Politika Değişikliğinin Arka Planı
BOJ'un bu radikal kararının arkasında, Japonya'da son iki yıldır %2 hedefinin üzerinde seyreden enflasyon ve güçlü ücret artışları yatıyor. 2024 baharında gerçekleşen "shunto" ücret müzakerelerinde büyük şirketlerin ortalama %5'in üzerinde zam yapmayı kabul etmesi, bankanın enflasyonun kalıcı hale geldiğine dair güvenini artırdı. Ayrıca, hizmet sektörü fiyatlarının istikrarlı artışı ve tüketimdeki toparlanma, parasal sıkılaştırma için uygun zemin hazırladı.
BOJ Başkanı Kazuo Ueda, karar sonrası yaptığı açıklamada, "Enflasyonun %2 hedefine doğru sürdürülebilir bir şekilde ilerlediğine dair yeterli kanıt gördük" dedi. Ancak Ueda, faiz artırımlarının kademeli olacağını ve ekonomik verilere bağlı olarak şekilleneceğini vurguladı. Piyasalar ise bu açıklamayı "şahin" olarak yorumladı ve Japon devlet tahvili getirileri hızla yükseldi.
Faiz Artırım Beklentileri ve Piyasa Tepkisi
BOJ'un politikasında yaptığı bu değişiklik, ekonomistler arasında faiz artırım hızına dair tartışmaları alevlendirdi. Nomura ve Goldman Sachs gibi kurumlar, BOJ'un 2024 sonuna kadar politika faizini %0,5'e çıkarabileceğini öngörüyor. Hatta bazı analistler, enflasyonun beklenenden daha inatçı çıkması halinde 2025'te %1'e ulaşabileceğini belirtiyor. Japonya'nın uzun süreli deflasyonla mücadelesi göz önüne alındığında, bu denli hızlı bir normalleşme, ülke ekonomisi için tarihi bir dönüm noktası olabilir.
Kararın ardından Japon yeni dolar karşısında %1'in üzerinde değer kazanırken, Tokyo borsası dalgalı bir seyir izledi. Banka hisseleri faiz artırımı beklentisiyle yükselirken, ihracatçı şirketler güçlü yen nedeniyle değer kaybetti. Küresel piyasalar da bu gelişmeden etkilendi; ABD tahvil getirileri yükseldi ve gelişmekte olan ülke para birimlerinde baskı oluştu.
Küresel ve Bölgesel Yansımalar
Japonya, dünyanın en büyük alacaklı ülkesi konumunda ve Japon yatırımcıların yurtdışındaki tahvil ve hisse senedi pozisyonları küresel sermaye akımlarını doğrudan etkiliyor. Uzun yıllardır süren düşük faiz ortamı, Japon kurumsal yatırımcıları daha yüksek getiri arayışıyla yurtdışına yönlendirmişti. Şimdi, Japonya'da faizlerin yükselmesi, bu devasa sermayenin bir kısmının ülkeye geri dönme olasılığını artırıyor. Bu durum, özellikle ABD Hazine tahvilleri ve Avrupa tahvilleri üzerinde satış baskısı yaratabilir.
Asya-Pasifik bölgesinde ise Çin ve Güney Kore gibi ihracat odaklı ekonomiler, Japon yeni'nin değer kazanmasıyla rekabet avantajı elde edebilir. Ancak bölgedeki finansal istikrar açısından, ani sermaye çıkışları risk teşkil ediyor. Uluslararası Para Fonu (IMF), Japonya'nın normalleşme sürecinin kademeli olması gerektiği uyarısında bulundu.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Japonya'nın faiz artırımı, Türkiye ekonomisi için dolaylı ama önemli sonuçlar doğurabilir. Küresel risk iştahının azalması ve Japon sermayesinin ülkesine dönmesi, gelişmekte olan ülkelere yönelik portföy akımlarını zayıflatabilir. Bu da Türkiye'nin dış finansman ihtiyacını karşılamasını zorlaştırabilir ve TL üzerinde baskı yaratabilir. Öte yandan, Japonya'dan gelecek doğrudan yatırımların azalması, enerji ve altyapı projelerini etkileyebilir. Türkiye, makroekonomik istikrarını güçlendirerek bu tür küresel şoklara karşı dayanıklılığını artırmalı.
