Birleşmiş Milletler, otonom silah sistemleri konusunda 'ahlaki bir sınır' uyarısında bulundu. Ancak silah kontrolü uzmanları, son çatışmalarda otonom makinelerin insanları öldürdüğünü belirterek bu sınırın çoktan aşıldığını ifade ediyor. BM yetkilileri, yapay zeka destekli silahların kullanımının uluslararası hukuk ve etik değerler açısından ciddi riskler taşıdığını vurgularken, uzmanlar sahadaki gerçekliğin bu tartışmayı geride bıraktığını söylüyor.
Otonom Silahlar ve BM'nin Uyarısı
Birleşmiş Milletler, geçtiğimiz günlerde yaptığı açıklamada, tam otonom silah sistemlerinin (LAWS) geliştirilmesi ve kullanılmasının 'ahlaki bir sınır' oluşturduğunu belirtti. BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, defalarca bu tür silahların yasaklanması çağrısında bulunmuş ve uluslararası toplumu bağlayıcı bir anlaşma için harekete geçmeye davet etmişti. Guterres, 'İnsan hayatı ve ölümü üzerinde karar verme yetkisinin makinelere devredilmesi, siyasi olarak kabul edilemez ve ahlaki olarak itici bir durumdur' ifadelerini kullanmıştı.
BM'nin uyarısı, özellikle son yıllarda yapay zeka teknolojilerindeki hızlı ilerlemeyle birlikte otonom silah sistemlerinin geliştirilmesi ve konuşlandırılmasına yönelik artan endişeleri yansıtıyor. Ancak BM çatısı altında yürütülen müzakereler, ABD, Rusya, Çin gibi büyük güçlerin direnci nedeniyle somut bir sonuç üretmiş değil.
Uzmanlar: Sınır Çoktan Aşıldı
Silah kontrolü ve yapay zeka uzmanları ise BM'nin uyarısının gerçeklerden kopuk olduğunu savunuyor. Son çatışmalarda otonom makinelerin insanları öldürdüğüne dair kanıtların arttığını belirten uzmanlar, özellikle Libya, Dağlık Karabağ ve Ukrayna savaşlarında otonom silah sistemlerinin kullanıldığını hatırlatıyor. 2020'de Libya'da BM destekli bir rapor, Kargu-2 adlı otonom bir insansız hava aracının geri çekilen bir milis grubuna karşı 'avcı-toplayıcı' modda kullanıldığını ortaya koymuştu. Bu, bir otonom silahın insanları hedef alarak öldürdüğü ilk belgelenmiş vaka olarak kayıtlara geçti.
Dağlık Karabağ çatışmasında Azerbaycan'ın kullandığı İHA'lar ve Ukrayna'da Rusya'nın insansız hava araçları, otonom sistemlerin savaş alanındaki etkinliğini gözler önüne serdi. Uzmanlar, bu sistemlerin tam otonom olmasa da giderek artan bir özerklikle hareket ettiğini ve hedef seçiminde insan faktörünün giderek azaldığını vurguluyor.
Uluslararası Kızılhaç Komitesi ve çeşitli sivil toplum kuruluşları, otonom silahların uluslararası insancıl hukuka uygunluğunun tartışmalı olduğunu belirtiyor. Bu silahların, savaş suçlarına yol açabileceği ve hesap verebilirliği ortadan kaldırabileceği endişesi taşınıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Otonom silah sistemleri, yalnızca etik değil, aynı zamanda stratejik istikrar açısından da ciddi riskler taşıyor. Bu silahların yaygınlaşması, devlet dışı aktörlerin eline geçme ve kontrolsüz çatışmalara yol açma potansiyeli nedeniyle uluslararası güvenliği tehdit ediyor. ABD, Rusya ve Çin gibi ülkeler, otonom silah geliştirme yarışında geri kalmamak için önemli yatırımlar yapıyor. Bu durum, bir yandan yeni bir silahlanma yarışını tetiklerken, diğer yandan uluslararası hukukun bu alandaki boşluğunu gözler önüne seriyor.
BM'nin 'ahlaki sınır' vurgusu, her ne kadar önemli bir çağrı olsa da, büyük güçlerin çıkarları doğrultusunda hareket etmesi nedeniyle bağlayıcı bir anlaşmaya dönüşmesi zor görünüyor. Uzmanlar, önümüzdeki yıllarda otonom silahların daha da yaygınlaşacağını ve bunun küresel güvenlik mimarisini derinden etkileyeceğini öngörüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, son yıllarda yerli ve milli imkanlarla geliştirdiği insansız hava araçları (İHA/SİHA) ve otonom sistemlerle savunma alanında önemli bir oyuncu haline geldi. Bayraktar TB2 ve Akıncı gibi sistemler, Azerbaycan'dan Libya'ya kadar birçok çatışmada etkin rol oynadı. Bu gelişmeler, Türkiye'nin otonom silah teknolojilerindeki yükselişini gösterirken, BM'nin 'ahlaki sınır' tartışması Türkiye'yi de yakından ilgilendiriyor. Türkiye, uluslararası arenada otonom silahların kontrolüne yönelik müzakerelerde dengeli bir tutum izlemek durumunda. Bir yandan savunma sanayiindeki başarısını sürdürmek, diğer yandan uluslararası hukuka uyum ve etik sorumlulukları gözetmek arasında bir denge kurması gerekiyor. Ayrıca, otonom silahların yaygınlaşması, Türkiye'nin güvenlik çevresinde (Suriye, Irak, Doğu Akdeniz) yeni riskler ve fırsatlar yaratabilir. Türkiye'nin bu teknolojileri hem askeri hem de diplomatik bir araç olarak kullanma kapasitesi, önümüzdeki dönemde dış politikasını şekillendirecek unsurlardan biri olacak.
