Birleşmiş Milletler (BM), İsrail'in Lübnan'a yönelik son haftalarda yoğunlaşan hava ve topçu saldırıları sonucu yaklaşık 1,4 milyon kişinin acil insani yardıma ihtiyaç duyduğunu bildirdi. BM İnsani İşler Koordinasyon Ofisi (OCHA) tarafından yapılan açıklamada, saldırılarda en az 1.100 kişinin hayatını kaybettiği, 3.500'den fazla kişinin yaralandığı ve 1 milyondan fazla kişinin yerinden edildiği belirtildi. Lübnan Sağlık Bakanlığı verilerine göre, ölenler arasında çok sayıda sivil ve çocuk bulunuyor. Saldırıların ağırlıklı olarak Hizbullah'ın kontrolündeki güney bölgeleri, Bekaa Vadisi ve başkent Beyrut'un güney varoşlarını hedef aldığı kaydedildi. BM, bölgedeki hastanelerin dolup taştığını, temel sağlık hizmetlerinin çökmek üzere olduğunu ve su ile elektrik altyapısının ciddi hasar gördüğünü vurguladı.
Gelişmenin arka planı
İsrail ile Lübnan arasındaki sınır çatışmaları, 7 Ekim 2023'te Hamas'ın İsrail'e düzenlediği saldırının ardından tırmanışa geçti. Lübnan merkezli Hizbullah hareketi, Hamas'a destek amacıyla İsrail'in kuzeyine roket ve füzelerle saldırmaya başladı. İsrail de buna karşılık olarak Lübnan'ın güneyine yoğun hava saldırıları düzenledi. Çatışmalar Eylül 2024 itibarıyla daha da şiddetlendi; İsrail, Hizbullah'ın askeri altyapısını hedef aldığını açıklarken, sivil kayıplar hızla arttı. BM, iki hafta içinde 600 binden fazla kişinin Lübnan içinde yer değiştirmek zorunda kaldığını, ayrıca 200 bin kişinin de komşu ülkelere, özellikle Suriye'ye kaçtığını tahmin ediyor. BM Dünya Gıda Programı (WFP), yerinden edilen ailelere acil gıda yardımı ulaştırmaya çalışırken, sınır kapılarındaki yoğunluk ve güvenlik riskleri dağıtımı zorlaştırıyor. Lübnan makamları, ülkede devam eden ekonomik kriz nedeniyle bu kitlesel insani krizin üstesinden gelmekte zorlandıklarını belirtiyor.
BM verilerine göre, saldırılardan etkilenen bölgelerde en az 30 bin konut tamamen yıkılmış, 60 bin konut kısmen hasar görmüş durumda. Okulların büyük bölümü sığınma merkezine dönüştürülürken, eğitim faaliyetleri durma noktasına geldi. BM Çocuklara Yardım Fonu (UNICEF), çatışmalarda en az 150 çocuğun öldüğünü, yüzlerce çocuğun da yaralandığını duyurdu. Örgüt, çocuklara psikososyal destek sağlamak için ekipler gönderdiğini ancak kaynakların yetersiz kaldığını ifade etti.
Bölgesel ve küresel boyut
BM ve uluslararası toplum, taraflara itidal çağrısı yaparken, çatışmaların bölgesel bir savaşa dönüşme riski artıyor. ABD, Avrupa Birliği ve Arap Birliği, ateşkes sağlanması için diplomatik girişimlerini sürdürüyor. Ancak İsrail, Hizbullah'ın kuzey sınırında oluşturduğu tehdidi ortadan kaldırana kadar operasyonları durdurmayacağını açıklarken, Hizbullah da İsrail'in Gazze'ye yönelik saldırıları sona ermeden ateşkese yanaşmayacağını belirtiyor. İran'ın Hizbullah'a verdiği destek, çatışmanın daha geniş bir bölgesel savaşa dönüşme potansiyelini artırıyor. Bu durum, Doğu Akdeniz'deki enerji kaynakları ve deniz ticareti açısından da risk oluşturuyor. BM Güvenlik Konseyi, acil toplantı çağrılarına rağmen, kalıcı bir çözüm üretmekte zorlanıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Lübnan'daki çatışmaların tırmanması, Türkiye'nin Doğu Akdeniz'deki jeopolitik çıkarlarını doğrudan etkilemektedir. Türkiye, bölgede yaşanan insani krize kayıtsız kalamaz ve BM ile koordineli olarak yardım çabalarına katkıda bulunmalıdır. Ayrıca, çatışmanın Suriye'ye sıçraması halinde, Türkiye'nin güney sınırında yeni bir mülteci dalgası riski ortaya çıkabilir. Türkiye, bölgesel istikrarı sağlamak için hem İsrail hem de Hizbullah üzerinde nüfuzu olan aktörlerle diyaloğu artırmalıdır. Son olarak, Doğu Akdeniz'deki enerji projeleri ve deniz yetki alanları tartışmaları, bu çatışmadan olumsuz etkilenebilir; bu nedenle Türkiye'nin diplomatik girişimleri hızlandırması stratejik önem taşımaktadır.
