Birleşmiş Milletler 78. Genel Kurulu Yüksek Düzeyli Haftası, 19 Eylül Salı günü New York'ta başlıyor. Dünya liderleri, küresel sorunları tartışmak üzere bir hafta boyunca BM merkezinde bir araya gelecek. Zirvenin ana gündem maddeleri arasında iklim değişikliği, Ukrayna savaşı, ekonomik eşitsizlik, BM Güvenlik Konseyi reformu ve sürdürülebilir kalkınma hedefleri yer alıyor.
Zirvenin Arka Planı ve Ana Gündem Maddeleri
Her yıl Eylül ayında düzenlenen BM Genel Kurulu, dünya liderlerini bir araya getiren en kapsamlı diplomatik etkinlik olma özelliğini taşıyor. Bu yıl 78. kez düzenlenen oturum, 19 Eylül'de başlayacak ve 26 Eylül'e kadar sürecek. Genel Kurul Başkanlığı'nı bu yıl Trinidad ve Tobago'dan Dennis Francis yürütecek. Açılış konuşmasını BM Genel Sekreteri António Guterres yapacak. Ardından üye ülke liderleri sırayla kürsüye çıkarak görüşlerini açıklayacak. ABD Başkanı Joe Biden, Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Brezilya Devlet Başkanı Luiz Inácio Lula da Silva gibi isimlerin konuşma yapması bekleniyor.
Bu yılki zirvenin en önemli başlıklarından biri, 2030 Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri'nin gözden geçirilmesi olacak. BM, hedeflere ulaşmak için acil eyleme ihtiyaç olduğunu vurguluyor. İklim krizi de zirvenin merkezinde yer alıyor. BM Genel Sekreteri Guterres, liderlere fosil yakıtlardan çıkış çağrısı yapacak. Ayrıca, gelişmekte olan ülkelerin iklim finansmanı konusundaki talepleri masada olacak.
Ukrayna savaşı, zirvenin en kritik güvenlik gündem maddesi. Zelenski'nin New York'ta hem Genel Kurul'da hem de Güvenlik Konseyi'nde konuşması ve müttefiklerinden daha fazla destek istemesi bekleniyor. Batılı ülkeler, Rusya'nın tahıl anlaşmasını askıya almasının ardından küresel gıda güvenliği endişelerini dile getirecek. Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov'un da zirveye katılması öngörülüyor, ancak Batılı ülkelerle yaşanabilecek gerginlik dikkat çekiyor.
BM Güvenlik Konseyi reformu, uzun süredir tartışılan ancak somut adım atılamayan bir konu. Türkiye, "Dünya Beşten Büyüktür" sloganıyla Konsey'in genişletilmesini savunuyor. Afrika ülkeleri de daimi üye olmak istiyor. Bu yılki zirvede reform çağrıları daha güçlü yankı bulabilir.
Küresel ve Bölgesel Boyut
BM Genel Kurulu, sadece bir konuşma platformu değil; aynı zamanda ikili görüşmeler için de önemli bir fırsat. Liderler, koridorlarda ve özel toplantılarda bir araya gelerek kritik anlaşmalara imza atabiliyor. Bu yıl da Türkiye'nin Rusya-Ukrayna arasında tahıl koridoru görüşmeleri, İsveç'in NATO üyeliği ve Doğu Akdeniz'deki gerilim gibi konularda temaslarda bulunması bekleniyor.
Küresel ekonomi de zirvenin önemli başlıklarından. Artan enflasyon, borç krizi ve gelir eşitsizliği, gelişmekte olan ülkelerin en büyük sorunları arasında. Uluslararası Para Fonu (IMF) ve Dünya Bankası'nın reform çağrıları da gündemde. Ayrıca, yapay zeka düzenlemeleri ilk kez BM zirvesinde kapsamlı şekilde ele alınacak. Teknoloji şirketlerinin temsilcileri de etkinlikte yer alacak.
Zirve sırasında düzenlenecek yan etkinliklerde sağlık, eğitim, cinsiyet eşitliği gibi konular da tartışılacak. Sivil toplum kuruluşları, iklim aktivistleri ve gençlik temsilcileri de New York'ta seslerini duyurmaya çalışacak. Geçtiğimiz yıllarda olduğu gibi bu yıl da geniş katılımlı protestolar bekleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, BM Genel Kurulu'nu aktif diplomasi yürütmek için önemli bir platform olarak görüyor. Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın zirvede yapacağı konuşmada, Rusya-Ukrayna savaşında barış çağrısını yinelemesi, tahıl koridoru anlaşmasının canlandırılması için girişimlerde bulunması ve BM Güvenlik Konseyi reformu konusundaki taleplerini dile getirmesi bekleniyor. Ayrıca, Türkiye'nin İsveç'in NATO üyeliğine onay vermesi sonrası Batı ile ilişkilerde yeni bir sayfa açılabilir. Zirve, Türkiye'nin bölgesel bir güç olarak arabuluculuk rolünü pekiştirmesi ve ekonomik iş birliklerini güçlendirmesi için bir fırsat sunuyor.
