Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP), Gazze Şeridi'nin dünyada kaydedilen en kötü ekonomik krizi yaşadığını, işletmelerin yüzde 90'ının tahrip olduğunu ve yüz binlerce kişinin işsiz kaldığını duyurdu. İsrail'in Hamas'ın 7 Ekim saldırılarına yanıt olarak başlattığı askeri operasyon, bölgedeki ekonomik hayatı neredeyse tamamen felç etmiş durumda. UNDP yetkilileri, Gazze'nin yeniden inşasının on yıllar alabileceğini belirtiyor.
Ekonomik Çöküşün Boyutları
UNDP'nin Perşembe günü yayınladığı rapora göre, Gazze'de faaliyet gösteren özel işletmelerin yüzde 90'ı ya tamamen yıkıldı ya da ciddi hasar gördü. Bu durum, bölgedeki istihdamın neredeyse tamamen ortadan kalkmasına yol açtı. Savaş öncesinde yaklaşık 2,3 milyon insanın yaşadığı Gazze'de, işsizlik oranı yüzde 80'i aşmış durumda. Özellikle tarım, imalat ve hizmet sektörleri büyük darbe aldı. UNDP, Gazze'nin Gayri Safi Yurtiçi Hasılası'nın (GSYH) 2023'ün son çeyreğinde yüzde 80'den fazla düştüğünü tahmin ediyor. Bu, modern tarihte kaydedilen en hızlı ve en derin ekonomik çöküşlerden biri olarak nitelendiriliyor.
Raporda, altyapının da büyük ölçüde tahrip olduğu vurgulanıyor. Elektrik, su, kanalizasyon ve sağlık hizmetleri neredeyse tamamen çökmüş durumda. Konut stokunun yarısından fazlası hasarlı veya yıkılmış. Bu koşullar, insani krizi daha da derinleştiriyor. BM yetkilileri, bölgede yaşayan insanların temel ihtiyaçlara erişiminin son derece kısıtlı olduğunu ve açlık riskinin arttığını belirtiyor.
İnsani ve Bölgesel Yansımalar
Gazze'deki ekonomik çöküş, sadece Filistinlileri değil, bölge ekonomisini de olumsuz etkiliyor. Batı Şeria'daki işsizlik de artmış durumda; İsrail'in uyguladığı kısıtlamalar nedeniyle binlerce Filistinli işini kaybetti. Mısır ve Ürdün gibi komşu ülkeler, artan insani yardım yükü ve olası mülteci akınıyla karşı karşıya. Uluslararası yardım kuruluşları, Gazze'ye erişimde yaşanan zorluklar nedeniyle yardımların ihtiyaç sahiplerine ulaştırılamadığını bildiriyor.
Uzmanlar, Gazze'nin yeniden inşasının 50 milyar doların üzerinde bir maliyet gerektirebileceğini ve bunun on yıllar sürebileceğini ifade ediyor. UNDP, sürdürülebilir bir ateşkes sağlanmadan ekonomik toparlanmanın mümkün olmadığını vurguluyor. Uluslararası toplum, bölgede kalıcı barış için çözüm arayışlarını sürdürüyor ancak şu ana kadar somut bir ilerleme kaydedilebilmiş değil.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Gazze'deki ekonomik çöküş ve insani kriz, Türkiye'nin Orta Doğu politikası açısından kritik bir sınav niteliğinde. Türkiye, Filistin davasına verdiği destekle bölgede etkin bir aktör olmayı sürdürüyor; insani yardımlar ve diplomatik girişimlerle krizin hafifletilmesine katkı sağlıyor. Ancak, Gazze'nin yeniden inşası için gereken uluslararası fon ve iş birliği, Türkiye'nin ekonomik kapasitesini aşabilir. Ayrıca, bölgedeki istikrarsızlık, Türkiye'nin enerji güvenliği ve ticaret yolları üzerinde de risk oluşturuyor. Ankara, kalıcı bir çözüm için diplomatik çabalarını artırmalı ve bölgesel aktörlerle iş birliğini güçlendirmelidir.
