Avustralya Başbakanı Anthony Albanese, başkent Canberra'daki Avustralya Savaş Anıtı'nda düzenlenen ve ülkenin Afganistan'daki askeri varlığının 25. yıl dönümüne adanan törende bir konuşma yaptı. Törene, Afganistan'da görev yapmış Avustralyalı askerler ve gaziler katıldı. Etkinlikte ayrıca, savaş muhabirliği yapmış gaziler ve askeri personel de yer aldı. Tören, Avustralya'nın 2001'den itibaren Afganistan'da yürüttüğü operasyonlarda hayatını kaybedenleri anmak amacıyla düzenlendi.
Törenin Arka Planı ve Katılımcılar
Avustralya, 2001 yılında ABD öncülüğündeki koalisyona katılarak Afganistan'da askeri operasyonlara başladı. Ülke, 2021'deki çekilmeye kadar bölgede yaklaşık 39 bin asker konuşlandırdı ve 41 askerini kaybetti. Canberra'daki tören, bu müdahalenin 25. yıl dönümü vesilesiyle düzenlendi. Başbakan Albanese, konuşmasında gazilerin hizmetlerini ve fedakarlıklarını onurlandırdı. Törende ayrıca, Afganistan'da görev yapmış askerler adına bir anma plaketi açıldı.
Törene katılanlar arasında dikkat çeken isimlerden biri de Ben Roberts-Smith oldu. Roberts-Smith, Afganistan'da görev yapmış eski bir özel kuvvetler askeri ve Victoria Cross madalyası sahibi. Ancak Roberts-Smith, 2023 yılında bir sivil mahkeme tarafından, Afganistan'da işlediği iddia edilen savaş suçları nedeniyle suçlu bulunmuştu. Törene katılması, Avustralya'da tartışmalara yol açtı. Bazı kesimler, savaş suçlarından hüküm giymiş bir kişinin resmi bir anma töreninde yer almasını eleştirdi. Ancak tören, tüm gazilere açık bir etkinlik olarak düzenlendiği için Roberts-Smith'in katılımı engellenmedi.
Avustralya Savunma Kuvvetleri, Afganistan'daki görev süresi boyunca çeşitli operasyonlara katıldı. Ülke, 2001-2021 yılları arasında Afganistan'da istikrarı sağlamak ve terörle mücadele etmek amacıyla NATO öncülüğündeki Uluslararası Güvenlik Yardım Gücü (ISAF) ve ardından Kararlı Destek Misyonu (RSM) bünyesinde yer aldı. Avustralya askerleri, özellikle Uruzgan vilayetinde yoğun çatışmalara girdi. Bu süreçte 41 Avustralya askeri hayatını kaybetti, yüzlercesi yaralandı. Tören, bu kayıpları anmak ve gazilerin hizmetlerini takdir etmek için bir fırsat oldu.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Avustralya'nın Afganistan'daki askeri varlığı, 11 Eylül saldırılarının ardından başlatılan küresel terörle mücadelenin bir parçasıydı. Ülke, ABD ve diğer müttefikleriyle birlikte hareket ederek, uluslararası güvenlik operasyonlarına katkı sağladı. Ancak Afganistan'daki savaş, yıllar içinde hem Avustralya'da hem de uluslararası alanda tartışmalı hale geldi. 2020'de yayımlanan Brereton Raporu, Avustralya özel kuvvetlerinin Afganistan'da işlediği iddia edilen savaş suçlarını ortaya koydu. Rapor, 39 cinayet iddiasını içeriyordu ve Avustralya kamuoyunda büyük yankı uyandırdı. Bu tür olaylar, ülkenin askeri mirasını ve gazilerin itibarını yeniden değerlendirmesine yol açtı.
Tören, aynı zamanda Avustralya'nın ulusal kimliğinde askeri hizmetin yerini ve gazilere yönelik tutumu da yansıtıyor. Ülkede her yıl 25 Nisan'da kutlanan Anzak Günü gibi etkinlikler, askeri fedakarlıkları onurlandırırken, savaşın insani maliyetini de hatırlatıyor. Ben Roberts-Smith'in katılımı, bu tür anma etkinliklerinin nasıl düzenlenmesi gerektiği konusundaki tartışmaları alevlendirebilir. Avustralya hükümeti, gazilere yönelik destek programlarını sürdürürken, aynı zamanda savaş suçları iddialarının soruşturulması ve adaletin sağlanması arasında denge kurmaya çalışıyor.
Uluslararası alanda, Afganistan'daki savaşın mirası, birçok ülkenin askeri operasyonlarını sorgulamasına neden oldu. Avustralya gibi ülkeler, askeri personelinin eylemlerini denetlemek ve hesap verebilirliği sağlamak için mekanizmalar geliştirmek zorunda kaldı. Bu tören, aynı zamanda Avustralya'nın müttefikleriyle ilişkilerinde ve küresel güvenlik politikalarında şeffaflık ve hesap verebilirlik ilkelerine bağlılığını gösterme çabası olarak da görülebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Avustralya'nın Afganistan'daki 25. yıl dönümü töreni ve Ben Roberts-Smith'in katılımı, doğrudan Türkiye'yi ilgilendiren bir gelişme olmasa da, küresel askeri operasyonların ve savaş suçları tartışmalarının Türk dış politikası ve güvenlik algısı açısından dolaylı etkileri bulunuyor. Türkiye, Afganistan'da NATO bünyesinde görev almış ve 2021'deki çekilmeden önce Kabil Havalimanı'nda güvenlik sorumluluğu üstlenmişti. Avustralya'daki tartışma, askeri personelin hesap verebilirliği ve gazilerin itibarı konusunda evrensel bir soruna işaret ediyor. Türkiye, benzer şekilde terörle mücadele ve sınır güvenliği operasyonlarında şeffaflık ve uluslararası hukuka uyum konusunda hassasiyet gösteriyor. Ayrıca, Türk kamuoyu da askeri operasyonların insani boyutu ve gazilerin hakları konusunda duyarlı. Bu tür olaylar, Türkiye'nin uluslararası barış ve güvenlik operasyonlarındaki rolünü ve askeri etik standartlarını yeniden değerlendirmesi için bir fırsat sunabilir.
