Avustralya hükümeti, Çin Halk Cumhuriyeti'nin bu hafta Pasifik Okyanusu'nun güneybatısında gerçekleştirdiği kıtalararası balistik füze (ICBM) testine ilişkin sert bir açıklama yaparak, söz konusu denemenin bölgesel istikrarı tehdit ettiğini ve şeffaflıktan yoksun olduğunu belirtti. Canberra yönetimi, Pekin'in sivil hava ve deniz trafiğine yeterli bildirim yapmadan bu tür bir test gerçekleştirmesini 'derin endişe verici' olarak değerlendirirken, bölge ülkeleri arasında güven artırıcı önlemlere ve kriz yönetimi mekanizmalarına duyulan ihtiyacı yeniden gündeme taşıdı.
Gelişmenin arka planı
Çin Savunma Bakanlığı, 20 Eylül 2024 tarihinde, Çin kıyılarından Pasifik Okyanusu'na doğru bir kıtalararası balistik füze fırlatıldığını duyurdu. Bakanlık, testin rutin bir yıllık eğitim kapsamında yapıldığını ve uluslararası hava sahasına veya denizciliğe herhangi bir tehdit oluşturmadığını öne sürdü. Ancak Avustralya, testin yapıldığı bölgenin kendi arama kurtarma sorumluluk alanına yakın olduğunu ve Pekin'in önceden bildirim yapmadığını iddia etti. Avustralya Başbakanı Anthony Albanese, düzenlediği basın toplantısında, 'Çin'in bu tür askeri faaliyetleri şeffaflık ve öngörülebilirlikten yoksundur. Bölgesel barış ve istikrarı tehdit eden bu eylemler, saygın bir aktör olarak Çin'in sorumluluklarıyla bağdaşmamaktadır.' ifadelerini kullandı.
Füze testi, Çin'in 2016 yılından bu yana ilk kez halka açık şekilde ICBM fırlatması olarak kayıtlara geçti. Uzmanlar, testin Çin'in nükleer caydırıcılık kapasitesini geliştirme ve Amerika Birleşik Devletleri'ne askeri üstünlük mesajı verme amacı taşıdığını belirtiyor. ABD yönetimi ise şu ana kadar resmi bir kınamada bulunmadı, ancak Asya-Pasifik müttefikleriyle istişarelerin sürdüğü bildiriliyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Çin'in füze testi, Asya-Pasifik bölgesinde artan askeri gerilim ve stratejik rekabetin bir yansıması olarak değerlendiriliyor. AUKUS paktı (Avustralya, Birleşik Krallık, ABD) ve QUAD grubu (Avustralya, Hindistan, Japonya, ABD) gibi oluşumlar, Çin'in bölgedeki genişlemesine karşı bir denge unsuru olarak görülüyor. Avustralya'nın tepkisi, bu ittifakların güçlü bir dayanışma içinde olduğunu, ancak aynı zamanda kriz yönetimi mekanizmalarının yetersiz kaldığını gösteriyor.
Uzmanlara göre, Çin'in füze testi, Tayvan Boğazı ve Güney Çin Denizi'ndeki gerilimlerle birlikte okunmalı. Pekin, bölgesel hakimiyetini pekiştirmek için askeri kapasitesini artırırken, ABD ve müttefikleri de savunma işbirliklerini derinleştiriyor. Avustralya, stratejik konumu ve doğal kaynaklarıyla bu rekabette kilit bir oyuncu haline gelmiş durumda. Test, aynı zamanda nükleer silahsızlanma çabaları ve füze kontrol anlaşmalarının geleceğine dair soru işaretleri yaratıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Asya-Pasifik'te yaşanan bu gelişmeyi uzaktan izlemekle birlikte, bölgedeki güç dengelerinin değişmesi küresel etkiler doğurabilir. Çin'in artan askeri kapasitesi, NATO müttefiki olarak Türkiye'nin de dahil olduğu Batı ittifakını doğrudan ilgilendirmektedir. Ayrıca, füze teknolojisinin yayılması, Türkiye'nin savunma sanayii ve füze programları açısından yakından takip edilmesi gereken bir konudur. Ankara, hem Çin hem de ABD ile dengeli ilişkiler sürdürmeye çalışırken, bu tür testler uluslararası silahlanma yarışını hızlandırarak Türkiye'nin güvenlik ortamını dolaylı yoldan etkileyebilir.
