Avrupa ile Amerika Birleşik Devletleri arasındaki transatlantik bağlar, tarihinin en düşük noktalarından birine geriledi. Avrupa Dış İlişkiler Konseyi (ECFR) tarafından yayınlanan yeni bir ankete göre, Avrupalıların yalnızca yüzde 11'i ABD'yi bir müttefik olarak görüyor. Bu oran, Soğuk Savaş sonrası dönemde kaydedilen en düşük seviye olarak dikkat çekiyor. Anket, 11 Avrupa ülkesinde 18 bin kişiyle yapılan kapsamlı bir kamuoyu yoklamasına dayanıyor ve Washington yönetimine duyulan güvenin ne denli aşındığını ortaya koyuyor.
Washington'a Destek Tarihi Düşük Seviyede
Ankete göre, Avrupalıların yalnızca yüzde 11'i ABD'yi müttefik olarak tanımlarken, büyük bir çoğunluk ABD'yi “gerekli bir ortak” olarak nitelendiriyor. Ancak en çarpıcı sonuç, Avrupalıların yüzde 50'sinden fazlasının ABD'nin askeri bir saldırı durumunda kendilerini savunmayacağına inanması. Özellikle Fransa, Almanya ve İtalya gibi büyük AB ülkelerinde bu oran yüzde 60'ın üzerine çıkıyor. NATO'nun 5. maddesi olan kolektif savunma ilkesine duyulan güvenin bu denli düşük olması, ittifakın geleceği açısından ciddi bir endişe kaynağı oluşturuyor. Anket ayrıca Avrupalıların yalnızca yüzde 4'ünün ABD'yi güvenilir bir küresel lider olarak gördüğünü ortaya koyuyor. Bu sonuç, ABD Başkanı Donald Trump'ın “Önce Amerika” politikasının Avrupa kamuoyunda yarattığı derin güvensizliğin bir yansıması olarak yorumlanıyor.
Ankete katılanların yüzde 32'si ABD'yi rekabetçi bir güç olarak tanımlarken, yüzde 6'sı ise ABD'yi “düşman” olarak nitelendirdi. Bu da transatlantik ilişkilerdeki kırılganlığın boyutunu gözler önüne seriyor. ECFR analistleri, özellikle Ukrayna savaşı ve ABD'nin NATO'daki rolüne ilişkin belirsizliklerin bu algıyı beslediğini belirtiyor. Avrupa'da artan bir şekilde ABD'ye bağımlılığı azaltma ve stratejik özerklik arayışı, bu anket sonuçlarıyla daha da güçleniyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Anket sonuçları, yalnızca Avrupa-ABD ilişkilerini değil, küresel güç dengelerini de etkileyebilecek önemli sinyaller veriyor. Avrupalıların ABD'ye olan güveninin azalması, Çin ve Rusya gibi yükselen güçlerin elini güçlendirebilir. Örneğin, anket katılımcılarının yüzde 44'ü Çin'i ABD'den daha güçlü bir küresel güç olarak gelecek 10 yılda görmeyi bekliyor. Bu algı, Avrupa'nın Çin ile ekonomik ilişkilerini yeniden değerlendirmesine yol açabilir. Öte yandan, Rusya'nın Ukrayna savaşındaki saldırgan tutumu, Avrupalıları güvenlik arayışında Avrupa ordusu gibi alternatif yapılanmalara yöneltebilir. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, uzun süredir Avrupa'nın stratejik özerkliğini savunuyor ve bu anket sonuçları onun tezlerini destekliyor.
ABD'nin Afganistan'dan çekilmesi ve Ukrayna krizindeki tavrı, Avrupalılar arasında Washington'un taahhütlerine güvenilmez olduğu izlenimini pekiştirdi. NATO'nun kuruluşundan bu yana en önemli ilkesi olan kolektif savunma maddesi şu anda sorgulanır hale gelmiş durumda. Bu durum, Avrupa Birliği'nin kendi savunma mekanizmalarını geliştirme çabalarını hızlandırabilir. ECFR raporunda, Avrupa ülkelerinin ABD ile ittifaklarını yeniden tanımlama ihtiyacı duyduğu ve bu sürecin transatlantik ilişkilerde kalıcı bir dönüşüme yol açabileceği vurgulanıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, NATO üyesi olarak transatlantik ittifakın önemli bir parçası konumunda. Ancak Ankara'nın Washington'la zaman zaman gerginleşen ilişkileri ve Rusya ile geliştirdiği pragmatik işbirliği, Türkiye'nin bu yeni denklemdeki konumunu daha karmaşık hale getiriyor. Anket sonuçları, Avrupa'daki ABD karşıtlığının Türkiye için hem fırsatlar hem de riskler barındırdığını gösteriyor. Bir yandan Türkiye, Avrupa ile güvenlik alanında daha yakın işbirliği yapma şansı yakalayabilir; örneğin Avrupa Savunma Fonu'na dahil olma veya AB'nin askeri misyonlarına katkı sağlama gibi. Diğer yandan, ABD'ye duyulan güvensizlik Türkiye'nin S-400 krizi ve F-35 programı gibi konularda elini zayıflatabilir. Genel olarak, Avrupa'nın ABD'den bağımsızlaşma eğilimi, Türkiye'ye stratejik çeşitlendirme imkanı sunarken, mevcut NATO yapısı içindeki konumunu da yeniden değerlendirmesini gerektirebilir.
