Fransa’nın Evian-les-Bains kentinde 16 Haziran’da başlayacak G7 zirvesinde Avrupalı liderler, ABD Başkanı Donald Trump’a İran’ın nükleer ve balistik füze programlarını derinleştirme riski taşıyan yüzeysel bir geçici anlaşmaya karşı uyarıda bulunacak. Aynı zamanda Trump’tan Ukrayna politikasını yeniden gözden geçirmesini isteyecekler. Zirve, transatlantik ilişkilerdeki kırılmaların derinleştiği bir dönemde gerçekleşiyor.
İran anlaşmasındaki derin görüş ayrılıkları
Avrupalı yetkililere göre, Trump yönetiminin İran’la kapsamlı bir anlaşma yerine geçici ve yüzeysel bir mutabakata yönelmesi, Tahran’ın nükleer faaliyetlerini sınırlandırmak yerine mevcut kazanımlarını pekiştirmesine yol açabilir. Özellikle balistik füze programı ve bölgesel faaliyetler konusunda somut ilerleme sağlanamaması, Avrupa’yı endişelendiriyor. Almanya Başbakanı Olaf Scholz ve Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Trump’a bu konuda net mesajlar vermeye hazırlanıyor. Zirve öncesinde yapılan görüşmelerde, Avrupalı liderler “geçici anlaşmaların kalıcı sorunları çözmediği” konusunda fikir birliğine vardı.
Trump yönetimi ise İran’la nükleer müzakerelerde hızlı bir çözüm arayışında. ABD’nin tutumu, Avrupa’nın kapsamlı ve denetlenebilir bir anlaşma ısrarıyla çelişiyor. Uzmanlar, geçici bir anlaşmanın İran’ın nükleer programını tamamen durdurmayacağını, aksine zaman kazanmasına olanak tanıyabileceğini belirtiyor. Avrupa, bu nedenle anlaşmanın sadece uranyum zenginleştirme değil, aynı zamanda balistik füze testleri ve bölgesel vekil güçlerin faaliyetlerini de kapsamasını talep ediyor.
Ukrayna stratejisinde Avrupa’dan Trump’a baskı
Zirvenin bir diğer kritik gündem maddesi Ukrayna. Avrupalı liderler, Trump’ın Ukrayna’ya askeri yardımı durdurma veya azaltma yönündeki sinyallerinden rahatsız. Özellikle Doğu Avrupa ve Baltık ülkeleri, Rusya’nın Ukrayna’da kazanım elde etmesi halinde NATO’nun doğu kanadının güvenliğinin tehlikeye gireceğini savunuyor. Avrupa Birliği Konseyi Başkanı Charles Michel ve NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg, Trump’a Ukrayna’nın toprak bütünlüğüne desteğin sürmesi gerektiğini vurgulayacak. Ayrıca Avrupa’nın Ukrayna’ya yönelik yaptırım rejimini sıkılaştırma konusunda da Trump’tan iş birliği beklediği belirtiliyor.
Trump ise Ukrayna’ya yapılan yardımların orantısız olduğunu savunarak Avrupa’nın daha fazla yük üstlenmesi gerektiğini dile getiriyor. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy’nin de zirvede yer alması bekleniyor. Zelenskiy, hem ABD hem de Avrupalı liderlerden daha güçlü taahhütler almayı umuyor. Zirve, Rusya-Ukrayna savaşında diplomatik bir dönüm noktası olabilir; ancak ABD ve Avrupa arasındaki görüş ayrılıkları, ortak bir yol haritası çıkarılmasını zorlaştırabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, hem İran nükleer programı hem de Ukrayna krizi konusunda aktif bir dış politika izliyor. İran’a yönelik yaptırımlara katılmayan Türkiye, geçici bir anlaşmanın bölgesel istikrarsızlığı artırabileceği endişesini taşıyor. Ukrayna’da ise Karadeniz güvenliği ve tahıl koridoru anlaşması gibi konular Türkiye’nin doğrudan çıkarlarını ilgilendiriyor. G7’de alınacak kararlar, Türkiye’nin dış politika manevra alanını doğrudan etkileyebilir. Özellikle ABD ile ilişkilerin inişli çıkışlı seyri, Ankara’nın hem Avrupa hem de Washington’la denge politikasını zorlaştırabilir. Bu nedenle zirveden çıkacak mesajlar, Türk dış politikası açısından yakından izlenmelidir.
