Asya ülkeleri, hızla yaşlanan nüfusları karşısında geleneksel aile bağlarını yasal zorunluluklarla pekiştirmeye başladı. Singapur, Çin, Güney Kore ve Japonya gibi ülkeler, yaşlı ebeveynlerin bakımını çocuklar için yasal bir yükümlülük haline getiren düzenlemeleri hayata geçiriyor. Bu politikalar, artan sağlık harcamaları, azalan genç nüfus ve yaşlı bakım kurumlarının yetersizliği gibi faktörlerin bir sonucu olarak ortaya çıkıyor.
Gelişmenin arka planı: Yasal düzenlemeler ve teşvikler
Singapur'da 2015'te yürürlüğe giren Bakım Verenlerin Desteklenmesi Yasası, yaşlı ebeveynlerine bakmayan çocuklara para cezası öngörüyor. Bununla birlikte hükümet, aile bakımını teşvik için maddi destek ve vergi indirimleri de sunuyor. Çin'de ise 2013'te revize edilen Yaşlıları Koruma Yasası, çocukların “düzenli olarak” ebeveynlerini ziyaret etmesini şart koşuyor. 2018'de yapılan bir ek düzenleme, bu ziyaretlerin sıklığını somutlaştırdı. Güney Kore'de 2019'da kabul edilen bir yasa, çocukların ebeveyn bakım masraflarına katkıda bulunmasını zorunlu kılarken, Japonya'da 2021'de uzun vadeli bakım sigortası primlerinin aileler üzerindeki yükünü azaltmak için yeni teşvikler devreye alındı.
Bölgesel ve küresel boyut: Demografik kriz ve ekonomik etkiler
BM verilerine göre, Doğu ve Güneydoğu Asya'da 65 yaş üstü nüfus 2050'ye kadar iki katına çıkarak 500 milyona ulaşacak. Bu demografik dönüşüm, emeklilik sistemlerini, sağlık altyapısını ve işgücü piyasalarını baskı altına alıyor. Geleneksel olarak aile temelli bakım modeli, kentleşme, küçülen hane halkları ve kadınların işgücüne katılımı nedeniyle zayıfladı. Hükümetler, bakım yükünü devletten aileye kaydırarak kamu harcamalarını sınırlamayı hedefliyor. Ancak bu yaklaşım, özellikle kadınlar üzerinde orantısız bir yük oluşturuyor; Asya'da yaşlı bakımının üçte ikisini kadınlar üstleniyor. Uzmanlar, yasal zorunlulukların aile bağlarını güçlendirmekten çok, devlet sorumluluğunun özelleştirilmesi anlamına gelebileceği uyarısında bulunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye de benzer bir demografik dönüşüm yaşıyor; yaşlı nüfus oranı 2023'te yüzde 10,2'ye yükseldi ve 2040'ta yüzde 16'nın üzerine çıkması bekleniyor. Şu anda yasal bir zorunluluk olmamakla birlikte, Türk Medeni Kanunu'nun 364. maddesi çocukların bakıma muhtaç ebeveynlerine maddi destek vermesini öngörüyor. Asya ülkelerindeki uygulamalar, Türkiye'nin yaşlanan nüfusunun yaratacağı bakım krizine karşı erken uyarı niteliği taşıyor. Türkiye'nin güçlü aile bağları geleneğine rağmen, kentleşme, kadın istihdamının artışı ve hane halkı yapısındaki değişim nedeniyle benzer sorunlarla karşılaşması muhtemel. Bu nedenle kamu bakım hizmetlerinin güçlendirilmesi ve bakım sigortası modellerinin geliştirilmesi, Asya deneyiminden çıkarılması gereken dersler arasında yer alıyor.
