ABD Yüksek Mahkemesi, eski Başkan Donald Trump yönetiminin Suriyeli sığınmacıların Geçici Koruma Statüsü'nü (TPS) sona erdirme yönündeki kararını onayladı. Mahkemenin Pazartesi günü verdiği hüküm, Amerika Birleşik Devletleri'nde yaşayan yaklaşık 6 bin 100 Suriyeliyi doğrudan etkiliyor. Söz konusu kişiler, 2011 yılında başlayan iç savaş nedeniyle ABD'ye sığınmış ve TPS kapsamında geçici olarak kalma hakkı elde etmişti. Karar, bu bireylerin ülkede kalma statülerinin geleceğini belirsizliğe sürüklüyor.
Gelişmenin arka planı
Geçici Koruma Statüsü, ABD hükümetinin ülkesinde silahlı çatışma, doğal afet veya diğer olağanüstü durumlar yaşayan yabancı uyruklu kişilere geçici olarak sığınma hakkı tanıdığı bir programdır. Suriye vatandaşları, 2011'de ülkelerinde iç savaşın patlak vermesinin ardından bu statüden yararlanmaya başlamıştı. Trump yönetimi, 2018 yılında Suriye'deki durumun istikrara kavuştuğunu ileri sürerek bu korumayı kaldırma kararı almıştı. Ancak bu karar, federal mahkemelerde davalara konu olmuş ve hukuki süreç uzamıştı.
Yüksek Mahkeme kararında, TPS'nin sona erdirilmesinin Başkan'ın takdir yetkisi dahilinde olduğu ve mahkemelerin bu karara müdahale edemeyeceği belirtildi. Mahkeme, daha önce alt mahkemenin verdiği kararların aksine, hükümetin bu politikasının yürürlükte kalmasına izin verdi. Bu karar, sadece Suriyeliler için değil, aynı zamanda Sudan, Nikaragua, El Salvador, Haiti ve Nepal gibi diğer ülkelerin TPS statüsündeki vatandaşları için de emsal teşkil edebilir.
Karar, sivil toplum kuruluşları tarafından sert bir dille eleştirildi. İnsan hakları örgütleri, bu kişilerin savaş mağduru olduğunu ve ülkelerine geri gönderilmelerinin hayati tehlike oluşturabileceğini vurguladı. Öte yandan, kararın destekçileri, ABD'nin göç politikasının hukuk kuralları çerçevesinde uygulanması gerektiğini savundu.
Bölgesel veya küresel boyut
ABD Yüksek Mahkemesi'nin bu kararı, küresel mülteci krizi ve uluslararası sığınma politikaları açısından önemli bir yankı uyandırdı. Suriye iç savaşı, milyonlarca insanın yerinden edilmesine yol açmış, Türkiye, Lübnan, Ürdün ve Avrupa ülkeleri başta olmak üzere birçok ülkeye büyük bir sığınmacı akınına neden olmuştu. ABD'deki Suriyelilerin statüsünün sona erdirilmesi, diğer ülkelerdeki benzer koruma programları için de emsal oluşturabilir.
Uluslararası toplum, savaşın devam ettiği bir dönemde Suriyelilerin zorla geri gönderilmesinin insani bir felakete yol açabileceği konusunda uyarıda bulunuyor. Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği (UNHCR), Suriye'deki durumun güvenli bir geri dönüş için henüz uygun olmadığını defalarca belirtti. Karar, aynı zamanda ABD'nin sığınmacı politikasının insani yönünü sorgulatan bir gelişme olarak kaydedildi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu karar, Türkiye'nin Suriye politikası ve sığınmacı krizi açısından dolaylı da olsa önem taşıyor. Türkiye, dünyada en fazla Suriyeli sığınmacıya ev sahipliği yapan ülke konumunda. ABD'nin bu adımı, Suriyelilere yönelik küresel koruma mekanizmalarının zayıfladığı algısını güçlendirebilir. Bu durum, Türkiye'nin sığınmacıların gönüllü ve güvenli geri dönüşü konusundaki çabalarını uluslararası boyutta yeniden gündeme getirebilir. Ancak ABD’nin sığınmacılara yönelik kısıtlayıcı politikaları, Türkiye’nin kendi sığınmacı yükünü hafifletme çabalarına kısa vadede olumlu bir katkı sağlamayacaktır.
