Güneydoğu Asya Ülkeleri Birliği (ASEAN) dışişleri bakanları, Salı günü Manila’da bir araya gelerek Orta Doğu’da yeniden alevlenen çatışmalara ilişkin “ciddi endişe” duyduklarını ifade ettiler. Bakanlar, özellikle Filistin-İsrail gerginliğinin tüm bölgeyi istikrarsızlaştırdığına ve küresel güvenlik ile ticaret yollarını etkilediğine dikkat çektiler. Toplantıya ev sahipliği yapan Filipinler’in başkenti Manila’da bir araya gelen ASEAN üyesi ülkelerin dışişleri bakanları, Ortadoğu’daki gelişmelerin Asya-Pasifik bölgesine de doğrudan yansımaları olduğu konusunda görüş birliğine vardı.
Artan Gerilim ve Bölgesel Etkiler
ASEAN dışişleri bakanları yayımladıkları ortak bildiride, “Ortadoğu’daki son çatışmalardan, özellikle de sivil kayıplar ve insani durumun kötüleşmesinden derin kaygı duyuyoruz” ifadelerine yer verdi. Bildiride, taraflara itidal çağrısı yapılırken, diyalog ve barışçıl çözüm yollarının yeniden canlandırılması gerektiği vurgulandı. ASEAN ülkeleri, petrol fiyatlarındaki oynaklık, tedarik zincirindeki aksamalar ve enerji güvenliği gibi konuların bölge ekonomilerini de tehdit ettiğine işaret etti. Özellikle Malezya ve Endonezya gibi Müslüman nüfusun yoğun olduğu ülkeler, Filistin halkına yönelik artan şiddetten duydukları rahatsızlığı açıkça dile getirirken, Tayland ve Vietnam gibi ülkeler ise ekonomik istikrarın korunması için gerilimin düşürülmesini talep etti.
Toplantıda ayrıca, ASEAN’ın Güney Çin Denizi’ndeki egemenlik anlaşmazlıkları, Myanmar’daki iç savaş ve Kovid-19 sonrası ekonomik toparlanma gibi diğer bölgesel sorunlar da ele alındı. Ancak Orta Doğu’daki gelişmelerin aciliyeti, bu konuları gölgede bıraktı. Bakanlar, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’ne de seslenerek, uluslararası toplumun Ortadoğu’daki krize daha etkin müdahale etmesi çağrısında bulundu.
Küresel Bağlam ve Jeopolitik Dinamikler
ASEAN’ın bu çıkışı, Ortadoğu’daki çatışmaların yalnızca bölgesel değil, küresel bir endişe kaynağı olduğunu bir kez daha gösteriyor. İran ile İsrail arasındaki gerginlik, Yemen’deki iç savaş, Suriye’deki istikrarsızlık ve Irak’taki siyasi kriz, dünyanın dört bir yanındaki ülkelerin güvenlik hesaplarını etkiliyor. ASEAN, geleneksel olarak tarafsız ve diyalog odaklı bir dış politika izlese de, bu kez daha sert bir dil kullanarak endişelerini net biçimde ifade etti. Bölge ülkeleri, özellikle enerji ithalatına bağımlı devletler, petrol fiyatlarındaki ani yükselişin iç siyaset ve ekonomileri üzerinde yaratabileceği baskıdan çekiniyor.
Diplomatik kaynaklar, ASEAN’ın bu bildirisiyle birlikte Çin ve ABD’nin bölgedeki nüfuz mücadelesinde de bir sinyal göndermiş olabileceğini belirtiyor. Pekin’in Ortadoğu’da artan ekonomik ve askeri varlığına karşılık Washington’un bölgeden çekilme sinyalleri, Güneydoğu Asya ülkelerini tedirgin ediyor. ASEAN bu nedenle, kendi çıkarlarını korumak adına daha aktif bir diplomasi izlemeye başlamış görünüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ASEAN ülkelerinin Orta Doğu’daki çatışmalara ilişkin bu endişe açıklaması, Türkiye’nin de bölgede izlediği aktif dış politika açısından dikkate değerdir. Ankara, hem Filistin davasına verdiği destek hem de İsrail ile ilişkilerini normalleştirme çabalarıyla dengeli bir diplomasi yürütmektedir. ASEAN’ın çağrısı, Türkiye’nin Birleşmiş Milletler ve İslam İşbirliği Teşkilatı gibi platformlarda yaptığı barış ve istikrar vurgusuyla örtüşmektedir. Ayrıca, Türkiye’nin enerji ihtiyacının büyük bir kısmını Ortadoğu’dan karşılaması nedeniyle, bölgede istikrar sağlanması Ankara’nın da önceliklerindendir. Bu gelişmeler, Türk dış politikasının çok boyutlu yapısını ve bölgesel krizlere karşı duyarlılığını ortaya koymaktadır.
