Arktik Okyanusu, uzun yıllar boyunca bilimsel işbirliği ve barışçıl diplomasinin hüküm sürdüğü bir bölge olarak bilinirken, son dönemde Rusya ve Çin'in artan hukuki manevraları (lawfare) bölgeyi Güney Çin Denizi'ne benzer bir çekişme alanına dönüştürüyor. Tarihsel olarak tarafsız bir statüye sahip olan Arktik, küresel ısınmayla birlikte yeni deniz yollarının ve enerji kaynaklarının keşfiyle uluslararası rekabetin odağı haline gelmiş durumda. Bu dönüşümde en dikkat çekici unsur, Moskova ve Pekin'in uluslararası hukuku kendi çıkarları doğrultusunda yorumlayarak bölgedeki mevcut düzeni sarsması.
Arktik’te Yeni Soğuk Savaş: Hukuki Çatışmalar ve Jeopolitik Gerilim
Son on yılda Rusya, Arktik'teki deniz yetki alanlarını genişletmek için Birleşmiş Milletler Kıta Sahanlığı Sınırlandırma Komisyonu'na (CLCS) birden fazla başvuruda bulundu. Moskova, Lomonosov Sırtı'nın Sibirya kıta sahanlığının bir uzantısı olduğunu iddia ederek, 200 deniz milinin ötesinde 1,2 milyon kilometrekarelik bir alan üzerinde hak iddia ediyor. Bu talep, Kanada ve Danimarka'nın benzer iddialarıyla çatışıyor.
Çin ise, kendisini 'Arktik yakın devlet' olarak tanımlayarak, 2018'de yayımladığı Arktik Beyaz Kitabı ile bölgedeki varlığını meşrulaştırmaya çalışıyor. Pekin, bilimsel araştırma kisvesi altında Kuzey Deniz Rotası'nda (Northern Sea Route) ticari ve askeri altyapı yatırımlarını artırıyor. Özellikle 'İpek Yolu'nun Kutup versiyonu' olarak adlandırılan 'Polar İpek Yolu' projesi, Çin'in Arktik'teki stratejik hedeflerini gözler önüne seriyor.
Lawfare’in Küresel Yansımaları: Güney Çin Denizi Modeli Arktik’e Taşınıyor
Uzmanlara göre, Rusya ve Çin'in Arktik'teki hukuki stratejileri, Güney Çin Denizi'nde uyguladıkları taktiklerle büyük benzerlik taşıyor. Pekin, dokuz çizgili harita iddiasıyla Güney Çin Denizi'nde uluslararası hukuku zorlarken, benzer bir yöntemi Arktik'te de deniyor. Rusya ise Kuzey Deniz Rotası üzerinde sıkılaştırdığı düzenlemelerle, yabancı gemilere zorunlu bildirim ve refakat uygulamaları getirerek bölgeyi fiilen kontrol etmeye çalışıyor.
Bununla birlikte, ABD ve NATO müttefikleri, Arktik Konseyi gibi platformlarda Rusya ve Çin'in bu hamlelerine karşı koymak için hukuki ve diplomatik adımlar atıyor. Ancak, iklim değişikliğinin buzulları eritmesiyle birlikte stratejik önemi artan Arktik'in, önümüzdeki yıllarda daha da karmaşık bir çatışma alanına dönüşmesi bekleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Arktik bölgesine kıyısı olmasa da, küresel ticaret yollarının ve enerji kaynaklarının paylaşımında yaşanan bu rekabetten doğrudan etkilenme potansiyeline sahip. Rusya ve Çin'in Arktik'teki hukuki ve askeri nüfuz artışı, Türkiye'nin Kuzey Afrika ve Doğu Akdeniz'deki çıkarlarına benzer bir jeopolitik mücadeleyi yansıtıyor. Özellikle, Türkiye'nin Libya ve Doğu Akdeniz'de uluslararası hukuk temelinde yürüttüğü mücadele, Arktik'teki bu lawfare örnekleriyle paralellik gösteriyor. Ayrıca, Montrö Sözleşmesi'nin garantörü olarak Türkiye, deniz ulaşımı ve kıta sahanlığı gibi konulardaki hukuki tartışmalarda tecrübeli bir aktör. Ankara'nın, uluslararası hukukun yeniden yorumlanmasına yönelik bu girişimleri dikkatle izlemesi ve kendi çıkarlarını korumak için diplomatik adımlar atması gerekiyor. Özellikle, Kuzey Deniz Rotası'nın önümüzdeki yıllarda Süveyş Kanalı'na alternatif bir ticaret yolu haline gelmesi, Türkiye'nin lojistik ve ticari stratejilerini de etkileyebilir.
