İngiltere'de son yıllarda yaşanan rekor sıcak hava dalgaları ve yıkıcı seller, iklim değişikliğinin etkilerini her geçen gün daha acımasız bir şekilde gösteriyor. Ancak Birleşik Krallık Büyük Manchester Belediye Başkanı Andy Burnham'ın bu krize karşı attığı adımlar, uzmanlara göre yetersiz kalıyor. İklim politikalarını sertleştirmesi gereken Burnham, aksi halde 'raydan çıkma' adı verilen bir kısır döngüye sürüklenme riskiyle karşı karşıya. Guardian yazarı Laurie Laybourn'un analizine göre, dünya genelinde giderek güçlenen iklim karşıtı siyasi hareketler, aşırı hava olaylarını kendi çıkarları için kullanarak felaket sarmalını derinleştiriyor.
İklim Karşıtları Selleri ve Yangınları Nasıl Kullanıyor?
Dünyanın dört bir yanında, iklim değişikliğini reddeden veya hafife alan siyasi partiler, sel, orman yangını ve kuraklık gibi felaketlerin ardından hemen sahneye çıkıyor. Almanya'daki aşırı sağcı AfD, 2021'deki yıkıcı seller sonrasında hükümeti suçlayarak oy toplamayı başardı. Avustralya'da ise 2019-2020 orman yangınları sırasında iklim politikalarını 'aşırı' bulan koalisyon hükümeti, yangınları siyasi bir koz olarak kullandı. Bu strateji, iklim eylemlerini baltalamakla kalmıyor, aynı zamanda toplumun kırılgan kesimlerini felaketlere karşı daha savunmasız hale getiriyor. Laybourn, bu durumu 'derailment' yani raydan çıkma olarak tanımlıyor: İklim krizi derinleştikçe toplumsal ve ekonomik hasar artıyor, bu hasar iklim karşıtı söylemlerin güçlenmesine yol açıyor, bu söylemler de etkili politikaların önünü keserek krizi daha da kötüleştiriyor. Bu kısır döngü, özellikle yerel yöneticiler için bir tuzak: Acil önlem almadıklarında, iklim felaketleri siyasi rakiplerine malzeme oluyor, önlem almaya kalktıklarında ise popülist saldırılarla karşılaşıyorlar.
Dünya Genelinde Yükselen İklim Şüpheciliği ve Yerel Yönetimlerin Sorumlulukları
Küresel ölçekte, 2023 ve 2024 yılları iklim tarihinin en sıcak yılları olarak kayıtlara geçti. Birleşmiş Milletler verilerine göre, aşırı hava olaylarının sayısı son 50 yılda beş kat arttı. Ancak bu artışa rağmen, iklim değişikliğiyle mücadele eden politikalar birçok ülkede yavaşlıyor. ABD'de Trump yanlısı Cumhuriyetçiler, federal iklim harcamalarını kısmak için baskı yaparken, Brezilya'da Jair Bolsonaro döneminde Amazon yağmur ormanlarının korunması adeta rafa kalktı. Avrupa'da ise enerji krizi bahane edilerek fosil yakıt sübvansiyonları artırıldı. Bu tablo karşısında, yerel yönetimlere büyük sorumluluk düşüyor. Büyük Manchester gibi büyükşehir belediyeleri, yeşil enerji, toplu taşıma ve bina yalıtımı gibi alanlarda hızlı ve iddialı adımlar atabilir. Ancak Laybourn'un uyarısı: Yerel liderler, iklim krizini sadece bir çevre sorunu olarak değil, aynı zamanda bir yönetişim ve güvenlik sorunu olarak görmeli. Aksi halde, hem seçimleri kaybedecekler hem de toplumları felaketlere karşı koruyamayacak. Andy Burnham'ın, 2038'e kadar karbon nötr olma hedefini somut eylemlere dönüştürmesi için çok az zamanı kaldı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, iklim değişikliğinin etkilerini en yoğun hisseden ülkelerden biri. 2021'deki Batı Karadeniz selleri ve 2023'teki Marmara deniz salyası (müsilaj) felaketi, iklim krizinin Türkiye'deki yansımalarıydı. Ancak ülke, Paris İklim Anlaşması'nı ancak 2021'de onaylamış ve net sıfır hedefini 2053 olarak belirlemişti. Andy Burnham örneği, Türkiye'deki yerel yöneticiler için de önemli bir ders: İklim eylemlerini geciktirmek, yalnızca çevresel değil, siyasi bir risk de doğuruyor. Türkiye'de de iklim değişikliğini hafife alan veya 'küresel komplo' olarak gören popülist söylemler yaygın. Bu söylemler, etkili politikaların hayata geçmesini engelleyerek toplumu gelecekteki felaketlere karşı daha kırılgan hale getiriyor. Belediyelerin ve merkezi hükümetin, afet yönetiminden enerji dönüşümüne kadar kapsamlı ve hızlı adımlar atması, hem can kayıplarını önlemek hem de siyasi istikrarı korumak açısından hayati önem taşıyor.
