Alabama'nın başkenti Montgomery'nin kuzeyindeki Elmore Islah Tesisleri'nde, 31 yaşındaki Andrew Montellano'nun eşi Tiffany Montellano, geceleri uyuyamıyor. Kocasının klimasız koğuşlarda aşırı sıcaklarla mücadele ettiğini düşündükçe endişesi artıyor. Birkaç gün önce öğle yemeği molasında aldığı telefon, bu endişeyi daha da derinleştirdi. Alabama'da yaz aylarında sıcaklık 38°C'yi aşarken, hapishanelerdeki yetersiz havalandırma ve iklimlendirme sistemlerinin olmaması, mahkumların sağlığını ciddi şekilde tehdit ediyor.
Gelişmenin arka planı
Alabama'da 22 yetişkin hapishanesinin yalnızca üçü tamamen klimalı. Geri kalanlar, yaz aylarında sıcaklığın dayanılmayacak seviyelere çıktığı koğuşlarıyla biliniyor. Elmore Islah Tesisleri de bunlardan biri. Mahkumlar, sıcak çarpması, dehidrasyon ve diğer sıcağa bağlı hastalıklarla hastaneye kaldırılıyor. Ancak yetkililer, bütçe kısıtlarını gerekçe göstererek iklimlendirme yatırımlarını sürekli erteliyor.
Tiffany Montellano, kocasının her telefon görüşmesinde bitkin ve hasta olduğunu anlatıyor. "Bir annenin çocuğunu düşünmesi gibi, ben de sürekli onu düşünüyorum" diyor. "Orada hava o kadar kötü ki, insanlar bayılıyor. Bu insanlık dışı." Mahkumların aileleri, insan hakları örgütleri ve bazı eyalet senatörleri, acil önlem alınması için yetkililere çağrıda bulunuyor.
Benzer durum, Alabama'nın yanı sıra Teksas, Florida ve Georgia gibi Güney eyaletlerinde de yaşanıyor. Amerikan Sivil Özgürlükler Birliği (ACLU) ve diğer insan hakları kuruluşları, bu durumu "sistematik bir insan hakları ihlali" olarak nitelendiriyor. Özellikle yaz aylarında sıcaklık rekorları kırılırken, hapishanelerdeki ölümlerde artış yaşanıyor.
Alabama eyalet yetkilileri, iddialara yanıt olarak bazı hapishanelerde soğutma sistemlerinin yenileneceğini ve yeni yapılacak tesislerin klimalı olacağını açıkladı. Ancak çevre aktivistleri ve insan hakları savunucuları, bu adımların yetersiz olduğunu ve derhal harekete geçilmesi gerektiğini söylüyor. Özellikle iklim değişikliği nedeniyle sıcakların daha da artacağı göz önüne alındığında, hapishanelerin bu koşullara dayanması giderek zorlaşıyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Bu durum, ABD genelinde hapishane koşullarını ve mahkum haklarını yeniden gündeme getirdi. İklim krizi, sadece özgür vatandaşları değil, aynı zamanda cezaevlerindeki mahkumları da etkiliyor. Uzmanlar, aşırı sıcakların özellikle yaşlı, kronik hastalığı olan veya psikolojik sorunları bulunan mahkumlar için ölümcül olabileceğini vurguluyor.
Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Konseyi, 2023 yılında aşırı sıcakların hapishanelerde işkenceye dönüşebileceğine dikkat çekmişti. İklim değişikliğinin etkileriyle mücadele eden ülkeler, cezaevleri gibi kapalı kurumların da bu yeni realiteye uyum sağlaması gerektiğini belirtiyor. Aksi takdirde, sıcak hava dalgaları sırasında hapishane isyanları ve sağlık krizleri kaçınılmaz hale gelebilir.
Alabama'daki bu durum, ABD genelinde hapishane reformu tartışmalarını da alevlendiriyor. Bazı eyaletler, mahkumlara yaz aylarında daha fazla buzlu su ve vantilatör sağlarken, bazıları tam donanımlı iklimlendirme sistemleri için bütçe ayırıyor. Ancak bu adımlar, ülke genelinde tutarsız bir politika izlenmesine neden oluyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'deki bu gelişmeler, Türkiye'deki cezaevi koşullarıyla ilgili tartışmalara da dolaylı bir ışık tutuyor. Her ne kadar Türkiye'de cezaevlerinin çoğu klimalı olsa da, aşırı sıcakların yaşandığı Güneydoğu Anadolu Bölgesi'ndeki bazı cezaevlerinde iklimlendirme sorunları yaşandığına dair haberler zaman zaman gündeme geliyor. Türkiye, cezaevlerinde insan hakları standartlarını yükseltmek için çaba gösterirken, iklim değişikliğinin etkilerini de dikkate alarak altyapı yatırımlarını bu yönde planlamalıdır. Ayrıca, ABD'deki bu sorun, ülkelerin cezaevi politikalarında iklim krizini göz önünde bulundurması gerektiğini gösteren uluslararası bir örnek teşkil ediyor. Türkiye, uluslararası insan hakları normlarına uyum kapsamında, cezaevlerinde aşırı sıcaklara karşı önlemleri artırma konusunda adımlar atabilir.
