Birleşik Krallık tarihinin en büyük felaketlerinden biri olan Aberfan maden kazasından sağ kurtulanlar, onlarca yıl sonra ilk kez yaşadıkları travmayı ve kendilerine dayatılan sessizliği anlattı. 21 Ekim 1966 sabahı, Galler'in güneyindeki küçük maden kasabası Aberfan'da, kömür madeninin atık yığınlarının kayması sonucu oluşan dev bir çamur ve enkaz dalgası, Pantglas İlkokulu'nu yerle bir etti. Felakette aralarında 5 ila 10 yaşlarındaki 116 çocuğun da bulunduğu toplam 144 kişi hayatını kaybetti. Olaydan sağ kurtulanlar, BBC'ye yaptıkları açıklamada, o gün yaşadıkları korkunç anıları ilk kez tüm ayrıntılarıyla paylaşırken, kendilerine ve ailelerine 'bunun hakkında asla konuşmamaları' yönünde telkinde bulunulduğunu, bu nedenle yıllarca acılarını içlerine gömmek zorunda kaldıklarını ifade ettiler.
Felaketin Arka Planı: İhmal ve Önlenebilir Bir Trajedi
Olay, Galler'in Rhondda Vadisi'ndeki Aberfan kasabasında meydana geldi. Yerel kömür madeni olan Merthyr Vale Colliery'nin atık yığınları, yıllar içinde okulun da bulunduğu yerleşim alanının üzerinde devasa bir tepecik oluşturmuştu. 21 Ekim sabahı, şiddetli yağışların ardından bu atık yığınının bir kısmı kayarak aşağıdaki okulu ve evleri büyük bir hızla kapladı. Kurtarma ekipleri saatlerce enkaz altında kalan çocukları kurtarmaya çalıştı, ancak maalesef 116 çocuk ve 28 yetişkin hayatını kaybetti. Kazanın ardından yapılan soruşturma, felaketin, maden işletmecisinin atık yığınlarının güvenliği konusundaki ihmalleri sonucu önlenebilir olduğunu ortaya koydu. Ancak olayın ardından yetkililer, toplumun acısını unutması için büyük bir baskı oluşturdu. Hayatta kalan çocuklara ve ailelerine, yaşananları sürekli hatırlamanın ve hatırlatmanın 'iyileşmeyi engelleyeceği' söylendi. Bu nedenle, trajedi hakkında konuşmak uzun yıllar boyunca bir tabu olarak kaldı.
Yıllar Sonra Gelen İtiraflar ve Toplumsal Bellek
Şimdi 60'lı yaşlarında olan kurtulanlar, o gün sınıfta yaşadıkları korkunç anları ve kaybettikleri arkadaşlarını anlatırken, duygusal anlar yaşadı. Kimi, enkaz altında saatlerce bekledikten sonra kurtarıldığını, kimi ise sınıf arkadaşlarının cansız bedenlerini gördüğünü anlattı. Ancak hepsinin ortak vurgusu, felaketin ardından kendilerine uygulanan 'suskunluk dayatması' oldu. Bu açıklamalar, Birleşik Krallık'ta toplumsal hafıza ve travma konusunda yeni bir tartışma başlattı. Uzmanlar, felaketlerden kurtulanların yaşadıkları travmayı atlatabilmeleri için olayları konuşabilmelerinin ve toplumsal olarak tanınmasının büyük önem taşıdığını vurguluyor. Aberfan olayı, İngiliz toplumunda derin izler bırakmış ve maden atıklarının yerleşim yerlerine yakın yerlerde depolanması konusunda yasal düzenlemelerin yapılmasına yol açmıştı. Ancak kurtulanların bugün anlattıkları, bu tür felaketlerin sadece fiziksel değil, psikolojik etkilerinin de nesiller boyu sürebileceğini bir kez daha gösteriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de yaşanan depremler başta olmak üzere birçok doğal afet ve maden kazası, benzer travmatik deneyimlere yol açmıştır. Düzce, Marmara ve son olarak Kahramanmaraş depremlerinde hayatta kalanlar, benzer şekilde acılarını konuşmakta zorlanmış, bazen de toplumsal baskı nedeniyle sessiz kalmışlardır. Aberfan örneği, felaketlerin ardından yürütülecek psikososyal destek çalışmalarının ve hayatta kalanların anlatımlarına verilecek önemin ne kadar kritik olduğunu ortaya koymaktadır. Ayrıca, Türkiye'nin maden kazaları ve iş güvenliği konusundaki deneyimleri, Aberfan'daki ihmalin benzerlerinin yaşanmaması için alınması gereken önlemler konusunda dersler çıkarılması gerektiğini hatırlatmaktadır.
