ABD’de bir grup özel sağlık sigortası şirketi, rutin aşıları 2027 yılına kadar kapsama kararı alarak, Trump yönetiminin aşılara yönelik eleştirilerine karşı bilim dünyasından destek gördü. Uzmanlar, bu hamlenin aşıların güvenliği konusunda “güçlü bir mesaj” verdiğini belirtiyor. Karar, Haleon, Pfizer ve Moderna gibi ilaç şirketlerinin yanı sıra, sağlık sigortası devleri UnitedHealth, Anthem ve Cigna’nın da aralarında bulunduğu bir koalisyon tarafından alındı. Koalisyon, çocukluk çağı aşı takvimindeki aşıların yanı sıra, HPV ve zona gibi yetişkin aşılarını da kapsıyor. Sigortacılar, bu kapsamın 2027’ye kadar devam edeceğini ve değişmez olduğunu duyurdu.
Gelişmenin arka planı: Trump yönetiminin aşı karşıtı adımları
Karar, Başkan Donald Trump’ın Sağlık Bakanı Robert F. Kennedy Jr. aracılığıyla aşı takvimini hedef alan söylemleriyle eş zamanlı geldi. Kennedy, 2025 başında yaptığı açıklamalarda, “aşı güvenliğinin yeniden değerlendirilmesi” gerektiğini savunmuş ve bazı aşıların “gereksiz” olduğunu ima etmişti. Trump yönetimi, aşı zorunluluklarını kaldırmayı ve federal aşı tavsiyelerini gevşetmeyi tartışıyor. Bilim insanları, bu söylemlerin toplumda aşı tereddüdünü artırabileceği endişesini taşıyor. Özellikle, 2024-2025 kışında kızamık vakalarının artış göstermesi ve son haftalarda Teksas’ta çocuk felci benzeri bir vaka tespit edilmesi, aşı karşıtlığının halk sağlığı riskine dönüştüğünü gösteriyor.
Sigortacıların hamlesi, Trump yönetiminin politikalarına doğrudan bir meydan okuma olarak yorumlandı. Yale Üniversitesi’nden epidemiyolog Dr. Emily Gurley, “Sigorta şirketleri gibi kâr odaklı kurumların aşıları kapsamaya devam etmesi, aşıların maliyet-etkililiğine ve güvenliğine duyulan güvenin bir yansımasıdır. Bu, kamuoyu için çok önemli bir sinyaldir” dedi. Johns Hopkins Üniversitesi’nden Dr. Amesh Adalja ise, “Trump yönetimi aşılara saldırdıkça, özel sektörün bu tür koruyucu önlemleri savunması daha da anlam kazanıyor” yorumunu yaptı.
Küresel boyut: ABD’deki aşı tartışması dünyayı nasıl etkiliyor?
ABD’deki aşı karşıtı söylemler, küresel ölçekte aşı tereddüdünü besleyen bir unsura dönüşüyor. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), 2024’te dünya genelinde kızamık vakalarının bir önceki yıla göre %30 arttığını bildirdi. DSÖ Genel Direktörü Dr. Tedros Adhanom Ghebreyesus, “Aşı karşıtlığı sadece ABD’nin sorunu değil. Sağlık sistemleri zayıf olan ülkelerde bu tür söylemler ölümlere yol açıyor” uyarısında bulundu. Avrupa’da da, Sağlık Bakanlıkları, ABD’deki gelişmelerin etkisiyle aşı programlarını güçlendirme kararları aldı. Fransa, Almanya ve İtalya, çocukluk çağı aşılarını zorunlu hale getiren yasaların uygulanmasını sıkılaştırdı. Uzmanlar, Trump yönetiminin politikalarının, küresel aşılama oranlarını düşürme riski taşıdığını belirtiyor. Ancak sigortacıların kararı, “özel sektörün halk sağlığında liderlik rolü üstlenebileceği” yönünde bir örnek olarak görülüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD’deki aşı tartışmaları, Türkiye’de de yakından takip ediliyor. Türkiye, Sağlık Bakanlığı’nın yürüttüğü Genişletilmiş Bağışıklama Programı kapsamında yüksek aşılama oranlarına sahip olsa da, son yıllarda aşı tereddüdünde artış gözlemleniyor. Özellikle sosyal medyada yayılan aşı karşıtı içerikler, aşı reddi sayılarını etkiliyor. ABD’de özel sigorta şirketlerinin aşıları kapsama kararı, Türkiye’deki sigorta sektörü için de bir örnek teşkil edebilir. Türkiye’de özel sağlık sigortaları, rutin aşıları kapsamak için daha teşvik edici politikalar benimseyebilir. Ayrıca, Türkiye’nin ABD ile sağlık diplomasisinde aşı güvenliği ortak bir zemin olabilir. Ancak Trump yönetiminin aşı karşıtı söyleminin, Türk kamuoyunda aşılara yönelik güvensizliği artırma riski de bulunuyor. Sağlık Bakanlığı’nın bu konuda proaktif iletişim stratejileri geliştirmesi önem taşıyor.
