ABD'de yapılan yeni bir araştırma, son on yılda yaya ölümlerinin yüzde 75 oranında arttığını ortaya koydu. Çalışma, bu artışın en önemli nedeninin Amerikan otomobil filosunun giderek büyümesi olduğunu belirtiyor. Özellikle spor amaçlı araçlar (SUV) ve kamyonetler gibi büyük araçların, yüksek ve uzun kaput tasarımları nedeniyle yayalar için çok daha ölümcül olduğu vurgulanıyor. Rapora göre, 2013 ile 2022 yılları arasında yaya ölümleri 4.000'den 7.500'e yükseldi. Araştırmacılar, araç boyutlarındaki artışın yanı sıra, araçların ön kısmındaki kör noktaların da kazalarda belirleyici rol oynadığını ifade ediyor.
Gelişmenin Arka Planı: Büyüyen Araçlar ve Artan Tehdit
ABD Ulusal Ulaşım Güvenliği Kurulu (NTSB) verilerine dayanan rapor, özellikle 2010 sonrası piyasaya sürülen büyük araçların yaya güvenliği açısından ciddi risk oluşturduğunu gösteriyor. Araştırmacılar, bir aracın kaput yüksekliğinin 10 santimetre artmasının yaya ölüm riskini yüzde 22 oranında yükselttiğini hesapladı. Ayrıca, büyük araçların ön kısmının daha dik ve uzun olması, çarpma anında yayaların araç altına sürüklenme ihtimalini artırıyor. Bu durum, baş ve göğüs yaralanmalarının daha ağır olmasına yol açıyor. Raporda, otomobil üreticilerinin güvenlik standartlarını güncellemesi ve daha küçük, daha güvenli araç tasarımlarına yönelmesi gerektiği vurgulanıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Sadece ABD'nin Sorunu Değil
Araştırma, bu eğilimin yalnızca ABD'ye özgü olmadığını, benzer trendlerin Avrupa ve Asya'da da gözlemlendiğini ortaya koyuyor. Avrupa Birliği'nde de SUV satışları son on yılda iki katına çıktı ve yaya ölümlerinde artış yaşanıyor. Ancak ABD'deki artış oranı diğer bölgelere kıyasla çok daha yüksek. Uzmanlar, bunun nedenini ABD'deki daha zayıf yaya güvenliği düzenlemeleri ve daha büyük araçlara olan talebin daha yüksek olmasıyla açıklıyor. Küresel otomotiv endüstrisinin, artan talep nedeniyle daha büyük araçlar üretmeye devam etmesi, bu sorunun yakın gelecekte daha da büyüyeceğine işaret ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de de SUV ve büyük araç satışları son yıllarda hızla artıyor. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre, 2023 yılında satılan her üç araçtan biri SUV segmentinde yer aldı. Bu eğilim, ABD'deki gibi yaya güvenliği risklerini Türkiye'de de gündeme getiriyor. Türkiye'de yaya ölümleri oranı ABD'ye kıyasla daha yüksek olmasa da, artan araç boyutları ve yetersiz yaya altyapısı ciddi bir tehdit oluşturuyor. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı'nın bu konuda daha sıkı düzenlemeler yapması ve kentlerde yaya öncelikli trafik politikaları uygulaması gerekiyor. Aksi takdirde, benzer bir can kaybı artışı Türkiye'de de yaşanabilir.
