New York merkezli bir ABD federal temyiz mahkemesi, reçetesiz satılan ağrı kesici Tylenol'ün (parasetamol) hamilelikte kullanımının çocuklarda otizm spektrum bozukluğuna yol açtığı iddiasıyla açılan toplu davaların reddedilmesini bozdu. Mahkeme, alt mahkeme yargıcının davacıların sunduğu bilirkişi ifadelerini hatalı bir şekilde reddettiğine hükmetti. Karar, Johnson & Johnson ve mağazaların kendi markaları altında sattığı jenerik parasetamol ürünlerine karşı açılmış yüzlerce davanın yeniden görülmesinin önünü açtı. Temyiz paneli, bilirkişi kanıtlarının yeterli bilimsel temele dayandığına ve davanın esasına girilmesi gerektiğine karar verdi.
Davanın Arka Planı ve Hukuki Süreç
Davalar, hamilelik döneminde parasetamol kullanan annelerin çocuklarında otizm ve dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (DEHB) görülme riskinin arttığı iddiasına dayanıyor. İlk olarak 2022 yılında federal mahkemede birleştirilen davalar, yüzlerce aileyi kapsıyor. Davacılar, ilaç firmalarının hamilelikte parasetamol kullanımının potansiyel riskleri konusunda yeterli uyarı yapmadığını öne sürüyor. Johnson & Johnson ise Tylenol'ün güvenli olduğunu ve bilimsel kanıtların iddiaları desteklemediğini savunuyor.
New York Güney Bölgesi Federal Mahkemesi hakimi, 2023 yılında davaları reddetmişti. Hakim, davacıların sunduğu epidemiyolojik çalışmaları ve hayvan deneylerini bilimsel olarak yetersiz bularak bilirkişi ifadelerine izin vermemişti. Ancak İkinci Daire Temyiz Mahkemesi, 3-0 oyla bu kararı tersine çevirdi. Temyiz paneli, bilirkişilerin metodolojisinin bilim camiasında kabul gören standartlara uygun olduğunu ve jüri tarafından değerlendirilmesi gerektiğini belirtti.
Karar, ilaç endüstrisinde geniş yankı uyandırdı. Johnson & Johnson, kararı temyize götürmeyi değerlendirdiğini açıkladı. Şirket, Tylenol'ün 50 yılı aşkın süredir güvenle kullanıldığını ve FDA'nın da parasetamolün hamilelikte dikkatli kullanılmasını önerdiğini vurguluyor. Ancak davacı avukatları, kararı 'bilimin zaferi' olarak nitelendirdi.
Bilimsel Tartışmalar ve Küresel Boyut
Parasetamol ile otizm arasındaki olası bağlantı, bilim dünyasında uzun süredir tartışılıyor. Epidemiyolojik çalışmalar, hamilelikte parasetamol kullanımının otizm riskinde hafif bir artışla ilişkili olabileceğini gösterse de, nedensellik kanıtlanmış değil. Amerikan Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) ve Avrupa İlaç Ajansı (EMA), mevcut kanıtların parasetamolün gebelikte kullanımını yasaklamak için yeterli olmadığını belirtiyor. Ancak bazı ülkeler, hamile kadınlara parasetamol kullanımında dikkatli olmaları yönünde uyarılarda bulunuyor.
Bu dava, sadece Johnson & Johnson'ı değil, parasetamol üreten tüm jenerik ilaç firmalarını etkileyebilir. Eğer davalar Johnson & Johnson aleyhine sonuçlanırsa, şirketin milyarlarca dolarlık tazminat ödemek zorunda kalabileceği belirtiliyor. Bu durum, sigorta şirketlerinden eczanelere kadar geniş bir yelpazede ekonomik etki yaratabilir. Ayrıca, ilaç etiketlerinde uyarıların değişmesine ve hamile kadınların ağrı kesici tercihlerini yeniden gözden geçirmesine yol açabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de parasetamol, reçetesiz satılan en yaygın ağrı kesicilerden biridir ve hamilelikte sıklıkla kullanılır. ABD'deki bu hukuki sürecin sonucu, Türkiye'de de ilaç uyarı etiketlerinin güncellenmesine ve Sağlık Bakanlığı'nın hamilelikte parasetamol kullanımına yönelik tavsiyelerini yenilemesine yol açabilir. Küresel ilaç firmalarının tazminat riski, Türkiye'deki jenerik ilaç üreticilerini de dolaylı olarak etkileyebilir. Türk tüketiciler, bu tür davaların ardından bilinçlenirken, yerel sağlık otoritelerinin bilimsel gelişmeleri yakından takip etmesi önem taşıyor.
