ABD'de tüketici fiyatları Mayıs ayında yıllık bazda yüzde 4,2 artarak son üç yılın en yüksek seviyesine ulaştı. Dow Jones'un tahminlerine paralel gelen veri, ekonomik toparlanma ve tedarik zincirindeki sıkışıklıkların enflasyon üzerinde yarattığı baskıyı bir kez daha gözler önüne serdi. Çekirdek enflasyon olarak bilinen ve enerji ile gıda fiyatlarını dışarıda bırakan gösterge ise bir önceki aya göre yüzde 0,7 artış kaydederek beklentilerin biraz altında kalsa da yıllık bazda yüzde 3,8 ile 1992'den bu yana en yüksek seviyeyi gördü. Verinin açıklanmasının ardından ABD Merkez Bankası'nın (Fed) enflasyonu kontrol altına almak için para politikasını sıkılaştırmaya başlayacağı yönündeki spekülasyonlar yoğunlaştı.
Gelişmenin arka planı
ABD Çalışma Bakanlığı'nın yayımladığı verilere göre, enflasyonun ana sürükleyicileri arasında enerji ve ulaştırma hizmetleri başı çekti. Benzin fiyatları Mayıs ayında bir önceki yıla göre yüzde 56,2 artarken, kullanılmış araba ve kamyon fiyatları yıllık bazda yüzde 29,7 yükseldi. Konut maliyetleri de yüzde 2,2'lik yıllık artışla enflasyona olumlu katkı sağladı. Pandemi sonrası hızla toparlanan talep, bir yandan da küresel tedarik zincirlerinde yaşanan aksamalarla birleşince fiyat artışları ivme kazandı. Özellikle yarı iletken çip kıtlığı otomotiv sektörünü vururken, talebin karşılanamaması ikinci el araba fiyatlarını yukarı çekti. Fed yetkilileri ise enflasyonun geçici olduğu görüşünü koruyarak, 2021 yılı boyunca faiz oranlarını sıfıra yakın seviyelerde tutacağını ve aylık 120 milyar dolarlık varlık alım programına devam edeceğini yineledi.
Öte yandan, Mayıs ayı istihdam verilerinde beklenenin altında bir artış kaydedilmesi ekonominin tam anlamıyla toparlanmadığına işaret ederken, enflasyonun yükselmesi Fed'in ikilemde kalmasına neden oldu. Piyasalar, Fed'in enflasyonu kontrol altına almak için faiz artırımına daha erken başlayabileceğine yönelik sinyaller ararken, banka yetkilileri şimdilik bekle-gör politikasını sürdürüyor. Ancak enflasyonun 2022 yılına kadar yüksek seyretmeye devam edeceğini öngören analistler, merkez bankasının yılın ikinci yarısında varlık alımlarını azaltmaya başlayabileceğini düşünüyor.
Bölgesel ve küresel boyut
ABD enflasyon verileri sadece ülke ekonomisi için değil, küresel piyasalar açısından da kritik öneme sahip. ABD'nin dünyanın en büyük ekonomisi olması ve doların rezerv para birimi olması nedeniyle, buradaki fiyat artışları ve para politikası adımları diğer ülkeleri de etkiliyor. Artan enflasyon, gelişmekte olan ülkelerden sermaye çıkışına neden olurken, doların değerlenmesi bu ülkelerin ithalat maliyetlerini artırarak kendi enflasyonist baskılarını tetikliyor. Avrupa Merkez Bankası (ECB) ve diğer merkez bankaları, ABD'deki enflasyon gelişmelerini yakından izlerken, küresel tedarik zinciri sorunları ve emtia fiyatlarındaki artışın henüz zirve yapmadığı belirtiliyor. Özellikle gıda ve enerji fiyatlarındaki yükseliş, düşük gelirli ülkelerde sosyal huzursuzluğa yol açma potansiyeli taşıyor. Bu bağlamda, ABD enflasyon verileri yalnızca bir ekonomik gösterge değil, aynı zamanda küresel ekonomik istikrarın bir barometresi olarak görülüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD enflasyonundaki yükseliş, Türkiye gibi gelişmekte olan ekonomiler için doğrudan önem taşıyor. Artan ABD faiz oranları veya faiz artış beklentisi, Türk Lirası başta olmak üzere gelişmekte olan ülke para birimleri üzerinde baskı yaratabilir. Fed'in para politikasını sıkılaştırması durumunda, Türkiye'den sermaye çıkışı hızlanabilir ve enflasyonist baskılar artabilir. Ayrıca, küresel emtia fiyatlarındaki yükseliş Türkiye'nin enerji ve hammadde ithalatını pahalandırarak cari açığı büyütebilir. Türkiye'nin kendi enflasyon sorunuyla mücadele ettiği bir dönemde, ABD kaynaklı bu gelişmeler Merkez Bankası'nın politika yapımını zorlaştırabilir. Bu nedenle, ABD enflasyon verileri ve Fed politikaları Türkiye'nin mali istikrarı açısından yakından takip edilmelidir.
