ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth, Perşembe günü yaptığı açıklamayla NATO müttefiklerine sert eleştiriler yöneltti. Hegseth, 1990'lardaki İran savaşı sırasında bazı Avrupalı NATO üyelerinin ABD'ye kendi ülkelerindeki askeri üslerine erişim izni vermediğini iddia ederek, bu durumun ittifak içindeki güven bunalımını derinleştirdiğini söyledi. ABD Savunma Bakanı, bu çerçevede Avrupa'da konuşlu Amerikan güçlerine yönelik kapsamlı bir Pentagon incelemesi başlatıldığını ve bu incelemenin sonuçlarının, Avrupalı müttefiklerin kendi güvenliklerinin sorumluluğunu ne kadar hızlı üstleneceğine bağlı olacağını vurguladı.
Pentagon'un Avrupa'daki Askeri Varlığı Yeniden Değerlendiriyor
Hegseth, Brüksel'deki NATO savunma bakanları toplantısı öncesinde gazetecilere yaptığı açıklamada, söz konusu altı aylık incelemenin 'gerçek bir değerlendirme' olacağını ve Avrupa'daki ABD askeri varlığının yeniden yapılandırılmasına yol açabileceğini belirtti. 'Bu bir oyun değil. Avrupalı müttefiklerimizin kendi kıtalarının güvenliği için daha fazla sorumluluk alması gerekiyor. Aksi takdirde mevcut konuşlanma düzeninin sürdürülebilir olmadığını göreceğiz' diye konuştu. Hegseth, özellikle Almanya, Belçika ve Hollanda gibi ülkelerin, kritik anlarda ABD'ye hava sahası ve lojistik destek sağlamakta isteksiz davrandığını ima etti.
Pentagon yetkilileri, inceleme kapsamında ABD'nin Avrupa'daki yaklaşık 100 bin askerinin konuşlanma yerleri, maliyet paylaşımı ve misyon önceliklerinin masaya yatırılacağını ifade ediyor. Hegseth'in açıklamaları, ABD yönetiminin Avrupa savunmasına yönelik uzun süredir devam eden memnuniyetsizliğinin bir yansıması olarak görülüyor. Özellikle ABD Başkanı Donald Trump döneminde, NATO ülkelerinin GSYİH'lerinin yüzde 2'sini savunmaya ayırma taahhüdünü yerine getirmemesi sık sık eleştiri konusu olmuştu. Hegseth, 'Amerikan vergi mükellefleri, dünyanın en zengin ülkelerinin savunmasını sonsuza kadar finanse edemez' dedi.
İttifak İçinde Derinleşen Güven Bunalımı
Bu gelişme, NATO'nun 75 yıllık tarihindeki en ciddi krizlerden birine işaret ediyor. İran savaşı sırasında yaşanan üs erişimi sorununun yanı sıra, Avrupalı müttefiklerin Libya, Afganistan ve Irak operasyonlarında sergilediği 'yetersiz' performans da ABD'nin sabrını taşıran unsurlar arasında sayılıyor. Hegseth, NATO'nun 'uyuyan bir dev' olarak kaldığını, Çin ve Rusya gibi rakipler karşısında hızlı karar alamadığını savundu. 'Müttefiklerimizin çoğu hâlâ Soğuk Savaş zihniyetiyle hareket ediyor. Oysa tehditler değişti; İran'dan Çin'e kadar yeni güvenlik riskleri var' ifadelerini kullandı.
Analistler, ABD'nin bu hamlesini 'şok terapisi' olarak nitelendiriyor. Brüksel'deki Avrupa Dış İlişkiler Konseyi'nden (ECFR) uzman Clara Portela, 'ABD, Avrupa'nın kendi güvenliğine yatırım yapmasını sağlamak için sopa gösteriyor. Ancak bu strateji, ittifakı zayıflatma riski taşıyor. Avrupa ülkeleri, kendi ordularını kurmaktan ziyade hâlâ ABD'nin güvenlik şemsiyesine güveniyor' dedi. Portela'ya göre, Avrupa Birliği'nin 2024 yılında 800 milyar avro olan savunma harcamalarının 2030'a kadar 1 trilyon avroya çıkması bekleniyor, ancak bu artış ABD'nin taleplerini karşılamaya yetmeyebilir.
Diğer yandan, bazı NATO ülkeleri Hegseth'in suçlamalarını geri çevirdi. Almanya Savunma Bakanı Boris Pistorius, 'ABD'nin endişelerini anlıyoruz, ancak 1990'lardaki savaşın koşulları bugünkünden çok farklıydı. O dönemdeki üs erişimi kısıtlamaları, ulusal egemenlik ve savaşın meşruiyeti konusundaki meclis kararlarından kaynaklanıyordu' açıklamasını yaptı. Fransa ise, NATO'nun Avrupa ayağının güçlendirilmesi gerektiğini, ancak ABD'nin tehditkar dilinin yapıcı olmadığını savundu.
Bu tartışmalar, bir sonraki NATO zirvesi öncesinde ittifakın geleceğine dair kritik soruları gündeme getiriyor. Uzmanlar, Pentagon incelemesinin sonucunda ABD'nin Doğu Avrupa'daki varlığını azaltması veya askerlerini daha 'esnek' konuşlandırma modellerine yöneltmesi durumunda, Rusya'nın Ukrayna savaşı sonrası yükselen tehdidine karşı Avrupa'nın caydırıcılık kapasitesinin zayıflayacağı uyarısında bulunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, uzun yıllardır NATO'nun en önemli askeri güçlerinden biri olarak, ittifak içindeki bu tür gerilimlerden doğrudan etkileniyor. ABD'nin Avrupa'daki askeri varlığını azaltma olasılığı, Türkiye'nin Doğu Akdeniz, Suriye ve Kafkasya'da karşı karşıya olduğu güvenlik sorunlarına karşı NATO desteğini sorgulamasına yol açabilir. Ayrıca, Türkiye'nin kendi savunma sanayiini geliştirme çabaları (örneğin SİHA'lar ve milli muharip uçak KAAN) bu bağlamda daha da önem kazanıyor. Ankara, Avrupa'daki güç boşluğunun Rusya veya İran gibi aktörler tarafından doldurulmaması için NATO'nun birlik içinde kalmasını ve ABD'nin caydırıcılığını sürdürmesini istiyor. Hegseth'in sözleri, Türkiye'nin ittifak içindeki stratejik konumunu yeniden değerlendirmesine neden olabilir.
