ABD Kongresi'nde Demokrat Partili milletvekilleri, özel sermaye şirketlerinin savunma sanayii üzerindeki giderek artan etkisini mercek altına alacak bir yasa tasarısını dün resmen meclise sundu. Tasarı, özellikle ABD Savunma Bakanlığı'na (Pentagon) bağlı tedarik zincirinde faaliyet gösteren savunma yüklenicilerinin özel sermaye fonları tarafından satın alınmasının ulusal güvenlik açısından doğurduğu risklere dikkat çekiyor. Yasa teklifinin önümüzdeki haftalarda Temsilciler Meclisi'nde görüşülmesi bekleniyor.
Özel sermayenin savunmadaki yükselişi ve endişeler
Son on yılda özel sermaye şirketleri, ABD'nin en büyük silah üreticileri olan Lockheed Martin, Raytheon ve Northrop Grumman gibi devlerin yanı sıra, binlerce küçük ve orta ölçekli savunma yüklenicisini de satın alarak sektörde önemli bir oyuncu haline geldi. McKinsey & Company'nin 2023 tarihli bir raporuna göre, ABD savunma sanayiindeki özel sermaye sahipliğinin toplam değeri 400 milyar doları aşmış durumda. Bu durum, özellikle 11 Eylül saldırıları sonrası başlatılan teröre karşı savaşın gölgesinde, Pentagon'un bütçesinin hızla artmasıyla birlikte daha da belirginleşti.
Yasa tasarısının arkasındaki isimlerden Temsilciler Meclisi Silahlı Hizmetler Komitesi üyesi Demokrat Mark Pocan, konuyla ilgili yaptığı açıklamada, "Çok uzun süredir özel sermayenin savunma sanayiini bir kâr merkezi olarak görmesine izin verdik. Kritik savunma sözleşmelerini denetimsiz bir şekilde satın almalarına göz yumduk" ifadelerini kullandı. Pocan, bu durumun ABD'nin en hassas askeri teknolojilerinin yabancı rakiplerin eline geçmesine yol açabileceği uyarısında bulundu.
Yasa tasarısının içeriği ve bölgesel-küresel yansımaları
Tasarı, özel sermaye şirketlerinin savunma yüklenicilerini satın almaları durumunda, ABD Dış Yatırım Komitesi'ne (CFIUS) daha sıkı bildirim yapmalarını zorunlu kılmayı öngörüyor. Ayrıca, savunma sözleşmelerinin devri sırasında Pentagon'un onayını alma şartı getiriliyor. Bu düzenleme, özellikle Çin ve Rusya gibi rakip ülkelerin ABD savunma tedarik zincirine sızmasını engellemeyi amaçlıyor. Uzmanlar, tasarının kabul edilmesi halinde özel sermaye fonlarının savunma sektöründeki satın alma faaliyetlerinin ciddi şekilde yavaşlayacağını öngörüyor.
Küresel ölçekte bakıldığında, ABD'nin bu adımı, NATO müttefikleri ve diğer Batılı ülkelerde de özel sermayenin savunma sanayiindeki rolünün yeniden değerlendirilmesine yol açabilir. Özellikle Avrupa'da, Almanya ve Fransa gibi ülkeler, savunma projelerinde stratejik otonomiyi koruma endişesiyle benzer düzenlemeleri gündemlerine alabilir. Ancak tasarı, Cumhuriyetçilerin çoğunlukta olduğu Temsilciler Meclisi'nde zorlu bir süreçten geçecek gibi görünüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, ABD'nin özel sermaye düzenlemesinin doğrudan muhatabı olmasa da, bu gelişme küresel savunma tedarik zincirindeki kırılganlıkları ortaya koyması açısından önem taşıyor. Türkiye'nin kendi savunma sanayiini yerli ve milli imkanlarla geliştirme çabaları, dışa bağımlılığı azaltma hedefiyle örtüşüyor. ABD'deki bu tür düzenlemeler, savunma teknolojilerinin transferinde daha sıkı koşullar getirebilir, bu da Türkiye'nin mevcut ve gelecekteki savunma işbirliklerini etkileyebilir. Ayrıca, NATO içindeki savunma projelerinde özel sermayenin rolünün sorgulanması, Türkiye'nin ittifak içindeki konumunu dolaylı olarak etkileyebilecek bir faktör olarak değerlendirilebilir.
