ABD, 4 Temmuz Bağımsızlık Günü’nde 250. kuruluş yıldönümünü kutlamaya hazırlanırken, birçok kasaba ve şehir geleneksel havai fişek gösterilerini ya kısıyor ya da tamamen iptal ediyor. Sebep ise Çin’den ithal edilen havai fişeklere uygulanan gümrük vergileri ve genel enflasyonist baskılar. Ülke genelinde belediyeler, bütçelerinin büyük bir kısmını havai fişeklere ayırmak zorunda kalırken, bazıları bu yıl gösteri yapmama kararı aldı.
Gümrük Vergileri ve Maliyet Artışı
Obama döneminde başlayan ve Trump yönetimiyle devam eden Çin’e yönelik ticaret savaşları, havai fişek sektörünü de vurdu. ABD’de tüketilen havai fişeklerin yüzde 90’ından fazlası Çin’den ithal ediliyor. Gümrük vergileri, bu ürünlerin maliyetini yüzde 25 oranında artırdı. Ayrıca navlun ücretlerindeki artış ve lojistik sorunlar da fiyatları yukarı çekiyor.
American Pyrotechnics Association (APA) verilerine göre, 2023 yılında bir havai fişek gösterisinin ortalama maliyeti bir önceki yıla göre yüzde 30 arttı. Örneğin, 20 dakikalık bir profesyonel gösteri artık 10.000 ila 50.000 dolar arasında değişiyor. Bu artış, birçok küçük belediyenin bütçesini aşıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Bu durum sadece ABD’de değil, dünya genelinde havai fişek kullanımını etkiliyor. Çin, küresel havai fişek pazarının yüzde 80’ine hakim. ABD’nin uyguladığı gümrük vergileri, diğer ülkelerin de benzer önlemler almasına neden olabilir. Öte yandan, ABD’deki bazı şirketler, Meksika ve Hindistan gibi alternatif tedarikçilere yönelmeye çalışıyor, ancak bu ülkelerin üretim kapasitesi Çin’in yanında oldukça düşük.
Uzmanlar, bu maliyet artışının özellikle küçük kasabalar için kutlama geleneklerini sürdürmeyi zorlaştırdığını belirtiyor. Bazı belediyeler, özel bağış kampanyaları düzenleyerek veya daha küçük çaplı gösteriler planlayarak durumu idare etmeye çalışıyor. Ancak bu yıl 4 Temmuz’da birçok Amerikalı, gökyüzünde havai fişek patlamalarını izleyemeyebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, küresel tedarik zincirlerindeki kırılganlığın ve ticaret savaşlarının sadece doğrudan hedef ülkeleri değil, tüm dünyayı nasıl etkileyebileceğini göstermesi açısından önemlidir. Türkiye, Çin’den yapılan ithalatta benzer gümrük vergisi artışlarıyla karşılaşmamış olsa da, ABD-Çin ticaret savaşlarının dolaylı etkileri Türkiye ekonomisini de etkileyebilir. Özellikle Türkiye’nin havai fişek gibi lüks tüketim mallarında artan maliyetler, enflasyonist baskıyı artırabilir. Ayrıca, Türk savunma sanayii ve havacılık sektöründe kullanılan bazı bileşenlerin Çin’den temin edilmesi nedeniyle benzer riskler söz konusudur. Bu durum, Türkiye’nin alternatif tedarikçilere yönelme stratejisini daha da önemli hale getiriyor.
