ABD ve İsrail'in İran'a yönelik ortak askeri operasyonlarında binlerce sivilin hayatını kaybettiği bildirilirken, uzmanlar bölgedeki internet, medya ve hükümet kısıtlamaları nedeniyle gerçek can kaybının asla tam olarak tespit edilemeyebileceğini belirtiyor. Çatışmaların yoğunlaştığı kent merkezlerinde altyapının büyük ölçüde tahrip olduğu, hastanelerin yetersiz kaldığı ve cesetlerin enkaz altında kaldığı kaydediliyor. Bağımsız gözlemciler, resmî açıklamalarla sahada tespit edilen veriler arasında ciddi farklar olduğuna dikkat çekiyor.
Kayıp sayısı neden belirsiz?
Uzmanlara göre İran'da internet erişiminin büyük ölçüde kısıtlanması, sosyal medya platformlarının engellenmesi ve yerel medyada uygulanan sıkı sansür, ölü sayısının bağımsız olarak doğrulanmasını neredeyse imkânsız hale getiriyor. Tahran yönetimi, stratejik hedeflere yönelik saldırıları kabul ederken sivil kayıplarla ilgili bilgi paylaşımından kaçınıyor. Uluslararası Kızılhaç ve Birleşmiş Milletler gibi kuruluşların bölgeye erişiminin kısıtlı olması da durumu karmaşıklaştırıyor.
İsrail ve ABD'li yetkililer ise operasyonların 'hassas ve hedefe yönelik' olduğunu savunsa da, hava saldırılarının yerleşim bölgelerinde yıkıma yol açtığı görüntüler uluslararası kamuoyunda tepki çekiyor. Uydu görüntüleri ve sahadan sızdırılan videolar, İran'ın orta ve güney kesimlerindeki kentlerde geniş çaplı yıkımı ortaya koyuyor.
Bölgesel ve küresel boyut
ABD-İsrail savaşının bölgesel yansımaları giderek büyüyor. Irak ve Suriye'deki İran destekli milis güçleri çatışmalara dahil olurken, Lübnan Hizbullah'ı da İsrail'e yönelik saldırılarını artırdı. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri, çatışmaların yayılmasından endişe duyduklarını açıklarken, Rusya ve Çin ateşkes çağrısı yapıyor. Küresel petrol fiyatları yükselişe geçmiş durumda; analistler Hürmüz Boğazı'nın güvenliğinin tehlikeye girmesi halinde enerji krizinin derinleşeceğini öngörüyor.
Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Konseyi, savaş suçları ihtimaline karşı bağımsız bir soruşturma başlatılması talebini gündeme getirdi. Ancak ABD ve İsrail, bu girişimleri 'siyasi ve taraflı' olarak nitelendiriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran'daki çatışmalar, Türkiye için doğrudan güvenlik tehdidi oluşturmasa da bölgesel istikrarsızlığı artırması açısından kaygı vericidir. Türkiye, İran ile sınır komşusu olmamakla birlikte Irak ve Suriye üzerinden yansımaları yakından izlemektedir. Artan mülteci akışı ve PKK/YPG unsurlarının çatışmalardan faydalanma riski Ankara'nın başlıca endişeleri arasında. Ayrıca, enerji maliyetlerindeki yükseliş Türkiye'nin cari açığını olumsuz etkileyebilir. Türkiye'nin hem NATO müttefiki ABD hem de komşusu İran ile dengeli ilişkiler sürdürme çabası, bu kriz döneminde daha da önem kazanmıştır.
