Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, Salı günü yaptığı açıklamada, ABD ile İran'ın teknik düzeydeki görüşmelerde nükleer programı, balistik füzeleri ve dondurulmuş İran varlıklarını ele alacağını ve kalıcı bir anlaşmaya varmak için önümüzdeki 60 gün içinde sürecin tamamlanmasının hedeflendiğini duyurdu. Şerif, İsviçre'deki görüşmelerin "başarılı" geçtiğini belirterek, iki ülke arasındaki diyaloğun bu aşamada teknik detaylara odaklanacağını vurguladı. Anadolu Ajansı'nın aktardığına göre, Pakistan Başbakanı bu açıklamayı başkent İslamabad'da düzenlediği bir basın toplantısında yaptı. Görüşmelerin, İran'ın nükleer programına ilişkin uluslararası endişeleri gidermeyi, balistik füze kapasitesini sınırlamayı ve İran'ın yurtdışında dondurulmuş varlıklarının serbest bırakılması için bir yol haritası oluşturmayı amaçladığı belirtiliyor.
Gelişmenin Arka Planı
ABD ile İran arasındaki bu yeni diyalog, 2015'te imzalanan ve 2018'de ABD'nin tek taraflı olarak çekildiği Kapsamlı Ortak Eylem Planı'nın (JCPOA) ardından gelen bir süreç olarak değerlendiriliyor. Trump yönetimi döneminde JCPOA'dan çekilme kararı, İran'ın nükleer faaliyetlerini hızlandırmasına ve uranyum zenginleştirme seviyesini yükseltmesine neden olmuştu. Biden yönetimi ise müzakerelere geri dönme sinyali vermiş ancak 2022'den bu yana doğrudan görüşmeler askıya alınmıştı. İsviçre'deki son görüşmeler, Umman'ın arabuluculuğunda gerçekleşti ve tarafların teknik ekipler oluşturarak anlaşmazlık konularını ele alma konusunda mutabık kaldığı bildirildi. İran'ın balistik füze programı, özellikle Orta Doğu'daki müttefikler ve İsrail için önemli bir güvenlik tehdidi olarak görülürken, dondurulmuş varlıklar konusu ise İran ekonomisi üzerindeki yaptırımların hafifletilmesi açısından kritik önem taşıyor.
Pakistan Başbakanı'nın açıklaması, İslamabad'ın bölgesel bir arabulucu rolü üstlenme çabalarının bir parçası olarak da yorumlanıyor. Pakistan, hem ABD ile hem de İran ile diplomatik ilişkilerini sürdüren nadir ülkelerden biri. Şerif, ülkesinin bu süreçte her iki tarafın da güvenini kazanarak diyaloğu kolaylaştırmaya çalıştığını ifade etti.
Bölgesel ve Küresel Boyut
ABD-İran görüşmelerinin yeniden başlaması, Orta Doğu'da gerilimi azaltma potansiyeli taşıyor. İran'ın nükleer programı, İsrail ve Suudi Arabistan başta olmak üzere bölge ülkeleri için ciddi bir endişe kaynağı. Özellikle İsrail, İran'ın nükleer silah elde etmesini engellemek için askeri seçenekleri masada tutarken, Suudi Arabistan da kendi nükleer programını geliştirme sinyalleri veriyor. Balistik füzeler konusunda bir anlaşma, İran'ın füze kapasitesinin sınırlandırılması anlamına gelebilir ki bu da İsrail ve Körfez ülkeleri için güvenlik garantisi sağlayabilir. Ayrıca, İran'ın dondurulmuş varlıklarının serbest bırakılması, İran ekonomisini rahatlatabilir ve dünya petrol piyasalarında İran'ın daha aktif rol almasını sağlayabilir. ABD'nin bu adımı, Çin ve Rusya'nın İran'la artan işbirliğine karşı bir dengeleme hamlesi olarak da görülüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-İran arasındaki bu yeni diyalog, Türkiye için hem fırsatlar hem de riskler barındırıyor. Türkiye, enerji ihtiyacının önemli bir kısmını İran'dan karşılıyor; olası bir anlaşma, İran yaptırımlarının hafiflemesi durumunda Türkiye'nin enerji ticaretini artırabilir. Ayrıca, bölgesel istikrar, Türkiye'nin Suriye ve Irak'taki güvenlik kaygılarını da olumlu etkileyebilir. Ancak, İran'ın nükleer programının denetim altına alınması, İsrail'in güvenlik endişelerini azaltabilir ve bu da Türkiye-İsrail ilişkilerinde yeni bir denge yaratabilir. Türkiye'nin bu süreçte arabulucu rolü üstlenme potansiyeli bulunuyor; ancak Ankara'nın hem ABD hem de İran'la ilişkilerini koruma stratejisi dikkatle yönetilmelidir.
