ABD ordusu, İran'ın desteklediği grupların saldırısı sonucu üç Amerikan askerinin hayatını kaybetmesinin ardından başlattığı misilleme saldırılarının dokuzuncu gecesini gerçekleştirdi. Pentagon kaynaklarına göre, son operasyonda İran Devrim Muhafızları'na ait askeri tesisler ve füze rampaları hedef alındı. Bu saldırılar, Hürmüz Boğazı'nda artan gerilim ve savaşın sona erdirilmesine yönelik ön anlaşmanın çökmesiyle eş zamanlı olarak gerçekleşiyor.
Hürmüz Boğazı'nda ölümcül kriz
ABD Merkez Kuvvetleri (CENTCOM) tarafından yapılan açıklamada, son saldırıların İran'ın bölgedeki askeri varlığını zayıflatmayı ve ABD güçlerine yönelik tehditleri ortadan kaldırmayı amaçladığı belirtildi. Operasyonlarda, İran'a ait kıyı savunma sistemleri, insansız hava aracı üsleri ve lojistik depoları vuruldu. ABD Savunma Bakanlığı, İran'ın Hürmüz Boğazı'nda ticari gemilere yönelik tacizlerinin arttığını ve bu durumun küresel enerji arzını tehdit ettiğini öne sürüyor.
İran ise saldırılara misilleme yapacağını duyurdu. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Nasır Kenani, “ABD'nin bu saldırgan eylemleri bölgesel barışı tehdit ediyor. İran, meşru müdafaa hakkını kullanacak ve boğazın güvenliğini kendisi sağlayacaktır” ifadelerini kullandı. Hürmüz Boğazı, dünya petrol arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği stratejik bir su yolu olarak biliniyor.
ABD-İran gerilimi ve küresel yansımaları
ABD Başkanı Joe Biden, daha önce yaptığı açıklamada, İran'ın saldırılarına ‘güçlü ve orantılı’ yanıt vereceklerini söylemişti. Ancak dokuz gündür devam eden hava operasyonları, bazı analistlere göre orantılılık sınırını aşmış durumda. Eski CIA analisti John Mearsheimer, “Bu operasyonlar İran'ı müzakere masasına çekmek yerine daha da radikalleştirebilir. Bölgesel bir savaş riski her geçen gün artıyor” değerlendirmesinde bulundu.
Uluslararası toplumdan da tepkiler yükseliyor. Rusya ve Çin, ABD'yi uluslararası hukuku ihlal etmekle suçlarken, Avrupa Birliği itidalli davranılması çağrısında bulundu. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi, acil toplantıya çağrıldı. Öte yandan, petrol fiyatları son bir haftada yüzde 12 artarak varil başına 95 dolar seviyesine ulaştı. Küresel piyasalar, olası bir boğaz kapatması durumunda enerji krizi yaşanabileceği endişesiyle tedirgin.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, hem İran hem de ABD ile ilişkilerini dengelemeye çalışırken Hürmüz Boğazı'ndaki gerilim yakından takip ediyor. Boğazın kapanması, Türkiye'nin enerji ithalatında ciddi aksaklıklara yol açabilir; zira Türkiye petrol ihtiyacının önemli bir kısmını Körfez ülkelerinden sağlıyor. Ayrıca, İran sınırında güvenlik riskleri artabilir. Türkiye, bölgesel istikrarın bozulmaması için diplomatik girişimlerde bulunmak zorunda kalabilir. Mevcut durum, Ankara'nın enerji arz güvenliği ve komşularıyla ilişkileri açısından kritik bir sınav niteliği taşıyor.
