ABD ordusu, İran İslam Cumhuriyeti'ne yönelik ‘meşru müdafaa vuruşları’ olarak tanımladığı hava operasyonlarını ikinci gününde sürdürüyor. Pentagon'dan yapılan açıklamada, saldırıların ABD güçlerine ve koalisyon ortaklarına yönelik artan tehditleri bertaraf etmek amacıyla gerçekleştirildiği belirtildi. İlk vuruş dalgasının ardından İran'a ait askeri tesislerin hedef alındığı, ancak sivil kayıpların yaşanmadığı ifade ediliyor. Bölgedeki gerilim, İran destekli milis gruplarının ABD üslerine yönelik saldırılarının artmasıyla tırmanmıştı. ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM) operasyonların devam edeceğini duyururken, İran yönetiminden henüz resmi bir yanıt gelmedi.
Gelişmenin arka planı
ABD'nin İran'a yönelik vuruşları, geçtiğimiz hafta Kızıldeniz'de ve Irak-Suriye sınır bölgelerinde ABD güçlerine düzenlenen roket ve insansız hava aracı saldırılarının ardından geldi. Pentagon yetkilileri, bu saldırılarda üç ABD askerinin hafif yaralandığını, ancak can kaybı yaşanmadığını açıkladı. Buna karşılık Washington, İran Devrim Muhafızları Ordusu'na (IRGC) bağlı birliklerin konuşlandığı noktaları vurma kararı aldı. İlk vuruşlarda doğu Suriye'deki Deyrizor bölgesinde bulunan IRGC'ye ait mühimmat depoları ve komuta merkezlerinin imha edildiği bildirildi.
ABD Başkanı Joe Biden, operasyonun ‘caydırıcılık’ amacı taşıdığını ve İran'a daha fazla saldırının kabul edilemeyeceği mesajının verilmek istendiğini söyledi. Beyaz Saray, diplomatik çözüm arayışlarının sürdüğünü ancak ABD'nin kendini savunma hakkını kullanacağını vurguladı. İran tarafı ise henüz resmi bir açıklama yapmazken, devlet medyası ABD'yi ‘bölgede istikrarsızlık yaratmakla’ suçladı. Uzmanlar, tırmanan bu gerginliğin bir savaşa dönüşme riski taşıdığı konusunda uyarıyor.
Bölgesel ve küresel boyut
ABD-İran arasındaki bu son çatışma, Ortadoğu'da zaten kırılgan olan dengeleri daha da tehdit ediyor. İran'ın bölgedeki müttefikleri – Lübnan Hizbullah'ı, Yemen'deki Ensarullah hareketi ve Irak'taki Şii milisler – ABD'nin vuruşlarına karşı ortak bir yanıt planlayabileceklerinin sinyallerini verdi. Özellikle Kızıldeniz'deki gemi trafiğini hedef alan Husiler, ABD'nin bu hamlesinin ardından saldırılarını artırabileceğini duyurdu. Bu durum, küresel tedarik zincirlerinde yeni aksaklıklara yol açabilir.
Öte yandan Rusya ve Çin, Washington'u ‘Orta Doğu'da tek taraflı eylemlerle gerginliği tırmandırmakla’ eleştirdi. BM Güvenlik Konseyi'nde acil bir oturum talep edildi. Avrupa Birliği ise taraflara itidal çağrısı yaparken, İran'ın nükleer programı konusundaki müzakerelerin de bu çatışmalardan etkilenmesinden endişe ediliyor. Enerji piyasalarında ise petrol fiyatları yüzde 3'ün üzerinde yükseldi; analistler, İran'ın Hürmüz Boğazı'nı kapatma tehdidinin küresel petrol arzını ciddi şekilde etkileyebileceğini belirtiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-İran arasındaki bu gerginlik, Türkiye için hem güvenlik hem de ekonomik açıdan kritik sonuçlar doğurabilir. İran sınırındaki istikrarsızlık, Türkiye'nin terörle mücadele operasyonlarını ve sınır güvenliğini tehdit edebilir. Ayrıca, Irak ve Suriye'de ABD-İran çatışmalarının tırmanması, Türkiye'nin bu ülkelerdeki askeri varlığını ve diplomatik dengelerini zorlaştırabilir. Ekonomik olarak, petrol fiyatlarındaki yükseliş Türkiye'nin enerji maliyetini artırırken, İran'la olan doğal gaz ticaretinde aksamalar yaşanması olasılığı da Türkiye'nin enerji güvenliğini riske atıyor. Türkiye'nin bu krizde arabulucu rolü üstlenmesi veya NATO müttefiki olarak ABD'nin yanında yer alması arasında hassas bir denge kurması gerekiyor.
