ABD ile İran arasında varılan geçici nükleer anlaşma, İsrail’de siyasi yelpazenin dört bir yanından öfke dalgası yarattı. Anlaşmayı İsrail için bir felaket olarak niteleyen muhalif ve iktidar destekçisi pek çok İsrailli, tepkilerini doğrudan Başbakan Binyamin Netanyahu’ya yöneltti. FRANCE 24 Kudüs muhabiri Noga Tarnopolsky’nin aktardığına göre, pazartesi günü ülke genelinde düzenlenen protestolarda Netanyahu’nun İran tehdidine karşı yıllardır sürdürdüğü sert tutumun çöktüğü savunuldu.
Anlaşmanın İçeriği ve İsrail’deki Yansımaları
Henüz resmi olarak teyit edilmeyen ancak kaynaklara göre Viyana’da üzerinde mutabakata varılan geçici anlaşma, İran’ın uranyum zenginleştirme kapasitesini sınırlaması ve uluslararası denetimlere izin vermesi karşılığında ABD’nin bazı yaptırımları hafifletmesini öngörüyor. İsrailli siyasetçiler, anlaşmanın Tahran yönetimine meşruiyet kazandırdığı ve bölgedeki vekil güçler aracılığıyla İsrail’i tehdit etmeye devam etmesine olanak tanıdığı konusunda birleşiyor. Netanyahu karşıtı protestocular, başbakanı yıllardır İran nükleer programına karşı askeri seçenek de dahil olmak üzere her türlü tedbiri alacağını söylemesine rağmen Washington’un bu hamlesini engelleyemediği için eleştiriyor. Likud partisi içinde bile, özellikle sağ kanattan, Netanyahu’nun ABD Başkanı Donald Trump döneminde kazanılan yakın ittifakı koruyamadığı yönünde sesler yükseliyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Anlaşma, Ortadoğu’daki dengeleri yeniden şekillendirme potansiyeli taşıyor. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi Körfez ülkeleri, İran’ın nükleer faaliyetlerinin sınırlanmasını olumlu karşılasa da Tahran’ın bölgesel nüfuzunun artmasından endişe ediyor. ABD’nin Avrupalı müttefikleri ise anlaşmayı memnuniyetle karşılarken, İsrail’in güvenlik endişelerine anlayış gösteriyor. Rusya ve Çin, İran’a yönelik yaptırımların hafifletilmesini küresel enerji piyasalarında istikrar sağlayıcı bir adım olarak değerlendiriyor. Ancak uzmanlar, anlaşmanın kalıcı olması için İran’ın balistik füze programı ve bölgesel faaliyetlerini de kapsaması gerektiğine dikkat çekiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye’nin enerji güvenliği ve komşu bölgelerdeki istikrar açısından kritik önem taşıyor. İran’a yönelik yaptırımların hafifletilmesi, Türkiye’nin doğal gaz ve petrol ithalatında alternatif kaynaklara erişimini kolaylaştırabilir. Aynı zamanda, İran’ın nükleer anlaşmaya dahil olması, bölgede askeri bir çatışma riskini azaltarak Türkiye’nin güney sınırlarındaki güvenlik ortamını iyileştirebilir. Ancak, İsrail’in tepkilerinin tırmanması, Doğu Akdeniz’deki enerji işbirliği projelerini olumsuz etkileyebilir. Türkiye, diplomatik denge arayışında, iki ülke arasındaki gerilimi yönetmek zorunda kalabilir.
