ABD ordusu, 24 Mayıs 2024 Cumartesi günü, İran yapımı dört insansız hava aracını (İHA) Hürmüz Boğazı üzerinde düşürmesinin ardından İran'ın kıyı radar tesislerine hava saldırısı düzenledi. Pentagon'dan yapılan açıklamaya göre, saldırılar İran'ın bölgedeki hedef tespit kabiliyetini zayıflatmayı amaçlıyordu. Olay, iki ülke arasında savaşı sona erdirme çabalarının devam ettiği bir dönemde gerginliği tırmandırdı.
Gelişmenin Arka Planı: Hürmüz Boğazı'nda Yaşananlar
ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM) tarafından yapılan yazılı açıklamada, "ABD güçleri, bugün sabah saatlerinde İran tarafından fırlatılan dört adet insansız hava aracını Hürmüz Boğazı'na yaklaşırken düşürmüştür. Bu tehdit sonrasında, uluslararası su yollarının güvenliğini sağlamak amacıyla İran kıyılarındaki iki radar tesisinin imha edildiği bir misyon icra edilmiştir" ifadelerine yer verildi. İran devlet medyası ise saldırıyı doğrularken, ilk belirlemelere göre ölen ya da yaralanan olmadığını duyurdu. İran Dışişleri Bakanlığı, olayı "haksız bir saldırganlık" olarak nitelendirdi ve Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'ni acil toplantıya çağırdı. Bölgede ticari gemilerin geçiş güzergahı olan Hürmüz Boğazı, küresel petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 20'sine ev sahipliği yapıyor. Son haftalarda İran destekli grupların Yemen'den Suudi Arabistan ve BAE'ye yönelik füze saldırıları, bölgede gerilimi artırmıştı. ABD Donanması, bölgedeki varlığını son bir ayda üç savaş gemisi daha ekleyerek güçlendirmişti.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Savaş ve Diplomasi Arasında Kalan Bölge
Bu son tırmanma, ABD ve İran arasında halihazırda devam eden dolaylı müzakereleri daha da karmaşık hale getirdi. Umman'ın arabuluculuğunda yürütülen görüşmelerde, İran'ın nükleer programının sınırlandırılması ve karşılıklı yaptırımların kaldırılması masadaydı. Beyaz Saray sözcüsü olay sonrası yaptığı açıklamada, "ABD, İran'la bir çatışma istemiyor ancak askerlerimizi ve bölgedeki çıkarlarımızı korumaktan asla çekinmeyecektir" dedi. İran ise BM Büyükelçisi aracılığıyla yaptığı açıklamada, "ABD'nin bu provokatif eylemi, bölgede güvenliği tehdit etmekte ve savaşın yayılma riskini artırmaktadır" ifadelerini kullandı. Çin ve Rusya, her iki tarafı da itidale çağırırken, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri endişelerini dile getirdi. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), Hürmüz Boğazı'nın olası bir kapanması durumunda petrol fiyatlarının varil başına 20 dolar artabileceği uyarısında bulundu. Borsalarda petrol fiyatları hafta başında yüzde 3 yükseldi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin enerji güvenliği ve bölgesel politikaları açısından doğrudan önem taşımaktadır. Türkiye, petrolünün büyük bir kısmını Basra Körfezi ülkeleri ve İran'dan ithal etmektedir; Hürmüz Boğazı'nda yaşanacak bir tıkanma, Türkiye'nin enerji maliyetlerini artırabilir. Ayrıca, Türkiye'nin Katar ile artan askeri işbirliği ve Doğu Akdeniz'deki enerji gerilimleri düşünüldüğünde, ABD-İran çatışmasının Orta Doğu'ya yayılması, Türkiye'nin Suriye ve Irak politikalarını da etkileyebilir. Türkiye, son dönemde İran'la ticareti artırma çabasındayken, bu tırmanma Ankara'yı zor bir denge politikasına itebilir.
