ABD yönetimi, Hürmüz Boğazı'ndaki deniz trafiğini normale döndürme çabasında olduğunu açıkladı. Ancak Brent petrol fiyatı 107 doları aşarak yatırımcıları şaşırttı. Hürmüz'deki kesintiler ve Suudi Arabistan'ın kritik boru hattının kapanması, küresel petrol arzında ciddi bir daralma yarattı. Piyasalar, ABD'nin açıklamalarına rağmen risk primini yükseltmeye devam ediyor.
Hürmüz'de Neler Oluyor?
Hürmüz Boğazı, dünya petrolünün yaklaşık beşte birinin geçtiği en stratejik su yolu. Son günlerde bölgede artan gerilim, tanker trafiğinde aksamalara yol açtı. ABD Deniz Kuvvetleri, boğazdan geçişlerin güvenliğini sağlamak için ek destroyer ve uçak gemisi görevlendirdiğini duyurdu. Washington, "trafiği temizlediğini" ve serbest geçişin yeniden tesis edildiğini savunuyor. Ne var ki sigorta şirketleri, savaş riski primlerini iki katına çıkardı. Bu da ham petrol taşımacılığının maliyetini artırıyor.
Öte yandan Suudi Arabistan'ın doğu-batı hattındaki boru hattı, beklenmedik bir teknik arıza nedeniyle kapatıldı. Bu hat, Hürmüz'ü bypass ederek Kızıldeniz'e petrol taşıyan kritik bir alternatif. Kapanma, Suudi ihracatını günlük 1,5 milyon varil azalttı. Riyad yönetimi, onarım çalışmalarının bir hafta süreceğini açıkladı. Uzmanlar, bu iki gelişmenin aynı anda yaşanmasının piyasada panik havası yarattığını belirtiyor.
Küresel Piyasalarda Şok Dalgası
Brent petrol, haberlerin ardından yüzde 4'lük artışla 107 doların üzerine çıktı. Batı Teksas tipi ham petrol de 103 doları gördü. Analistler, arz endişelerinin fiyatları yukarı çektiğini, spekülatif alımların da yangına körükle gittiğini söylüyor. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), stratejik rezervlerden petrol serbest bırakılabileceği sinyalini verdi. Ancak piyasa oyuncuları, IEA'nın hamlesinin yeterli olmayacağından endişeli.
Petrol fiyatlarındaki bu yükseliş, küresel enflasyonla mücadeleyi zorlaştırıyor. Merkez bankaları, faiz indirim planlarını askıya alabilir. ABD'de benzin fiyatları son bir ayda yüzde 12 arttı. Avrupa'da doğal gaz fiyatları da petrolü takip ederek yükselişe geçti. Asya'da Çin ve Hindistan, alternatif tedarik yolları arıyor. Hindistan, Rusya'dan daha fazla petrol almayı değerlendiriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, enerji ihtiyacının yaklaşık yüzde 90'ını ithal eden bir ülke olarak petrol fiyatlarındaki her artıştan doğrudan etkileniyor. Brent petrolün 107 doları aşması, cari açığı ve enflasyonu yukarı yönlü baskılıyor. Hürmüz'deki istikrarsızlık, Türkiye'nin Orta Doğu'dan yaptığı petrol ithalatını riske atıyor. Ayrıca İran ile yürütülen enerji iş birliği, ABD yaptırımları nedeniyle zaten sınırlı. Türkiye, Azerbaycan ve Rusya gibi alternatif tedarikçilere yönelebilir ancak bu da fiyatları düşürmeye yetmez. Uzun vadede, doğal gaz ve yenilenebilir enerjiye yatırım öncelik kazanmalı.
