ABD yetkilileri, 2021 yılında Haiti Devlet Başkanı Jovenel Moise'nin öldürülmesiyle ilgili 18 şüphelinin yargılanmak üzere Florida'ya getirildiğini açıkladı. 53 yaşındaki Moise, 7 Temmuz 2021'de başkent Port-au-Prince'deki özel konutunda, yaklaşık 20 askeri eğitimli Kolombiyalı paralı askerden oluşan bir grup tarafından vurularak öldürülmüştü. Suikast, Haiti'de zaten kırılgan olan siyasi istikrarı daha da derinleştirirken, olayın arkasındaki karanlık bağlantılar uluslararası kamuoyunda geniş yankı uyandırmıştı.
Gelişmenin Arka Planı
Jovenel Moise, 2017'de Haiti Devlet Başkanı olarak göreve başlamış, ancak görev süresi boyunca siyasi krizler, yolsuzluk iddiaları ve şiddetli protestolarla boğuşmuştu. Suikast gecesi, kimliği belirsiz silahlı kişiler başkanlık konutuna baskın düzenleyerek Moise'yi öldürmüş, eşi Martine Moise ise ağır yaralanmıştı. Olayın ardından Haiti polisi, suikastı planlayan ve uygulayan çok sayıda kişiyi gözaltına almıştı. Ancak soruşturmanın yavaş ilerlemesi ve suçlamaların çeşitli ülkelere uzanması, dosyayı karmaşık bir uluslararası dava haline getirdi.
ABD Adalet Bakanlığı, şüphelilerin Florida eyaletinde federal mahkemelerde yargılanacağını duyurdu. Yetkililer, zanlıların ABD'ye getirilme sürecinin günler süren operasyonlarla gerçekleştiğini belirtti. Şüpheliler arasında Kolombiyalı eski askerlerin yanı sıra Haiti vatandaşlarının da bulunduğu bildirildi. ABD yasalarına göre, ülke dışında işlenen ve ABD vatandaşlarını veya çıkarlarını hedef alan suçlarda federal yargı yetkisi bulunuyor. Bu davada, suikastın planlanmasında ABD merkezli bağlantıların olması, yargı sürecinin Florida'da görülmesinin ana gerekçesi.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Haiti, yıllardır siyasi istikrarsızlık, ekonomik çöküş ve çete şiddetiyle mücadele ediyor. Moise'nin ölümü, ülkede zaten var olan güvenlik boşluğunu daha da derinleştirdi. Suikastın ardından geçici başbakanlar yönetime geldi, ancak seçimler defalarca ertelendi. Çeteler başkentin büyük bölümünü kontrol altına alırken, insani kriz her geçen gün büyüdü. Bu bağlamda ABD'nin zanlıları yargılama kararı, hem adalet arayışı hem de Haiti'deki krizin uluslararası boyutunu gözler önüne seriyor.
Suikastın arkasında kimin olduğu sorusu halen tam olarak yanıtlanabilmiş değil. Bazı iddialar, Moise'nin iş dünyasıyla yaşadığı anlaşmazlıklara ve uyuşturucu kaçakçılığı ağlarına işaret ediyor. Kolombiyalı paralı askerlerin, bir güvenlik şirketi aracılığıyla tutulduğu ve operasyonun para karşılığı yapıldığı öne sürülüyor. ABD'de görülen davalar, bu karanlık ilişkiler ağının açığa çıkarılması açısından kritik önem taşıyor. Öte yandan, Haiti hükümeti kendi yargı sürecini yürütmekte zorlanıyor; ülkedeki yargı sistemi çökmüş durumda. Bu nedenle ABD'nin devreye girmesi, uluslararası hukuk açısından bir emsal teşkil edebilir.
Bölgesel olarak Karayipler, ABD'nin arka bahçesi olarak görülse de, son yıllarda Çin ve Rusya'nın bölgede artan etkisi dikkat çekiyor. Haiti'deki istikrarsızlık, bu güçlerin nüfuz alanı yaratmasına zemin hazırlayabilir. ABD'nin suikast davasına müdahil olması, aynı zamanda bölgedeki otoritesini pekiştirme çabası olarak da yorumlanıyor. Ayrıca, Kolombiya ile ABD arasındaki işbirliği, zanlıların iadesi sürecinde önemli rol oynadı. Kolombiya hükümeti, eski askerlerinin bu olaya karışmasından duyduğu rahatsızlığı dile getirmişti.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'nin Haiti ile doğrudan bir siyasi veya ekonomik bağı bulunmuyor. Ancak bu dava, uluslararası hukuk ve adalet mekanizmalarının işleyişi açısından Türkiye için dolaylı bir önem taşıyor. Türkiye, son yıllarda darbe girişimleri ve suikastlerle mücadele eden bir ülke olarak, yurt dışında işlenen suçlarda yargı yetkisi konusunda hassasiyet gösteriyor. ABD'nin Haiti suikastı zanlılarını yargılama kararı, devlet başkanlarına yönelik suikastların cezasız kalmaması gerektiği yönündeki küresel beklentiyi güçlendiriyor. Ayrıca, Kolombiyalı paralı askerlerin varlığı, Türkiye'nin de zaman zaman gündemine gelen paralı askerlik ve özel güvenlik şirketleri konusundaki tartışmaları hatırlatıyor. Türkiye, bölgesel istikrarsızlığın küresel yansımalarını yakından takip etmeli ve benzer krizlerde diplomatik kanalları etkin kullanmalı.
