ABD Gaziler İşleri Bakanlığı (VA) tarafından yayımlanan kapsamlı bir envanter raporu, bakanlık bünyesinde halihazırda faaliyet gösteren 367 yapay zeka (YZ) sistemini ortaya koydu. Rapor, bu sistemlerin hasta bakımı sırasında kullanılan klinik araçlardan, gazilere sağlanan yardımların işlenmesine yardımcı olan idari yazılımlara kadar geniş bir yelpazede olduğunu gösteriyor. VA'nın dijital dönüşüm çabalarının bir parçası olarak hazırlanan envanter, kurumun YZ kullanımında şeffaflık ve hesap verebilirlik sağlama hedefini yansıtıyor.
YZ Sistemlerinin Kullanım Alanları ve Kapsamı
Raporda listelenen sistemler, sağlık hizmetleri, fayda yönetimi ve idari süreçler olmak üzere üç ana kategoride toplanıyor. Sağlık alanında, görüntüleme teşhisinden elektronik sağlık kayıtlarının analizine, akıllı protezlerden hasta takibine kadar çok sayıda YZ aracı yer alıyor. Örneğin, bazı sistemler kanser taramasında radyoloji görüntülerini inceleyerek doktorlara destek sağlarken, bazıları da gazilerin ruh sağlığı durumlarını izlemek için doğal dil işleme teknolojisini kullanıyor. Fayda yönetimi tarafında ise YZ, emeklilik maaşı başvurularının işlenmesi, sağlık sigortası taleplerinin değerlendirilmesi ve eğitim yardımlarının dağıtımı gibi süreçlerde kullanılıyor. Bu sistemler, bürokratik işlemleri hızlandırarak gazilerin hizmetlere daha çabuk erişmesini amaçlıyor.
Envanterde yer alan sistemlerin yaklaşık yarısı, doğrudan hasta bakımıyla ilgili klinik karar destek araçlarından oluşuyor. Bu araçlar, doktorların teşhis koyma ve tedavi planlaması yapma sürecine yardımcı oluyor. Diğer yarısı ise idari görevler için optimize edilmiş sistemler. VA yetkilileri, bu teknolojilerin gazilere daha iyi hizmet sunma ve mevcut personel üzerindeki yükü azaltma potansiyeline dikkat çekiyor. Ancak rapor, her bir sistemin güvenlik, etik ve mahremiyet standartlarına uygunluğunu denetleyen bir çerçevenin de oluşturulduğunu vurguluyor.
Gelişmenin Bölgesel ve Küresel Boyutu
VA'nın bu adımı, ABD federal kurumları arasında YZ kullanımına yönelik artan bir şeffaflık eğilimini yansıtıyor. Başkan Joe Biden'ın 2023'te imzaladığı Yürütme Emri, federal kurumların YZ envanterlerini kamuoyuyla paylaşmasını zorunlu kılmıştı. VA'nın raporu, bu bağlamda yayımlanan en kapsamlı dokümanlardan biri olarak öne çıkıyor. Küresel ölçekte, savunma ve kamu hizmeti alanında YZ kullanımı hızla yaygınlaşırken, etik ve güvenlik endişeleri de artıyor. Özellikle gaziler gibi hassas bir nüfus grubuna hizmet veren kurumlarda YZ'nin sorumlu kullanımı, diğer ülkeler için de model oluşturabilir. NATO ve Avrupa Birliği gibi uluslararası kuruluşlar, YZ'nin askeri ve sivil uygulamalarında benzer şeffaflık ve denetim mekanizmalarını tartışıyor.
Raporda ayrıca, bazı YZ sistemlerinin hâlâ deneysel aşamada olduğu ve tam operasyonel kapasiteye ulaşmadığı belirtiliyor. Örneğin, yapay zeka destekli akıllı protezler ve sanal gerçeklik tabanlı rehabilitasyon araçları, pilot uygulama aşamasında. Bu teknolojilerin tam ölçekli kullanıma geçmesi halinde, savaş gazilerinin yaşam kalitesini önemli ölçüde artırması bekleniyor. Diğer ülkeler de benzer programlar geliştirmek için VA'nın deneyimlerini yakından takip ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
VA'nın YZ envanteri, Türkiye'nin kamu hizmetlerinde ve özellikle savunma ile sağlık alanlarında dijital dönüşüm stratejileri açısından önemli bir referans noktası sunuyor. Türkiye'nin de benzer bir şeffaflık ve denetim mekanizması kurması, kamu kaynaklarının etkin kullanımı ve vatandaş memnuniyeti açısından fayda sağlayabilir. Ayrıca, Türkiye'nin NATO müttefiki olarak YZ tabanlı askeri sistemlerde etik standartlar belirleme sürecine katkıda bulunması mümkün. Özellikle gazilere yönelik hizmetlerde YZ kullanımı, Türkiye'de Şehit Yakınları ve Gaziler Genel Müdürlüğü'nün dijital altyapısını güçlendirme potansiyeli taşıyor.
