ABD hükümeti, başlangıçta yoksul ülkelerde kullanılmak üzere satın alınan ancak büyük ölçüde kullanılamaz hale gelen doğum kontrol haplarını Belçika’da depolamak için ayda yaklaşık 25 bin dolar (yaklaşık 730 bin TL) ödüyor. Reuters’ın ABD’li yetkililer tarafından hazırlanan bir rapora dayandırdığı habere göre, söz konusu kontraseptifler 2021 yılında satın alındı ve Belçika’daki bir depoda bekletiliyor. İlaçların son kullanma tarihleri geçtiği için büyük bölümü artık kullanılamaz durumda.
Gelişmenin arka planı
ABD Uluslararası Kalkınma Ajansı (USAID) tarafından finanse edilen bu kontraseptifler, başta Afrika ülkeleri olmak üzere gelişmekte olan ülkelere gönderilmek üzere satın alınmıştı. Ancak tedarik zincirindeki aksamalar ve lojistik sorunlar nedeniyle ilaçlar Belçika’da mahsur kaldı. Rapora göre, depolama maliyetleri her ay artarken, ilaçların toplam değeri 2,5 milyon doların üzerinde. Yetkililer, bu durumun hem bütçe israfına yol açtığını hem de ihtiyaç sahibi ülkelerin planlı yardımlardan mahrum kaldığını belirtiyor.
ABD hükümeti, söz konusu ilaçları alternatif kullanımlar için değerlendirmeye veya imha etmeye çalışıyor ancak bu süreçte depolama maliyetleri katlanarak devam ediyor. Uzmanlar, benzer durumların diğer yardım programlarında da yaşandığını ve sistemik bir reform gerektiğini vurguluyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Bu olay, küresel sağlık yardımlarında lojistik ve yönetim zafiyetlerinin somut bir örneği olarak değerlendiriliyor. Gelişmekte olan ülkelerde aile planlaması ve kadın sağlığı hizmetleri kritik öneme sahipken, ABD’nin bu tür aksaklıklar nedeniyle yardımları zamanında ulaştıramaması, güvenilirlik sorununa yol açıyor. Ayrıca, depolama maliyetleri gibi beklenmedik harcamalar, vergi mükelleflerine ek yük getiriyor. Küresel düzeyde, benzer lojistik sorunların diğer ilaç ve tıbbi malzeme yardımlarında da yaşandığı biliniyor. Bu tür durumlar, uluslararası yardım sisteminde reform çağrılarını güçlendiriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye’nin de dâhil olduğu uluslararası yardım sistemindeki verimsizliklere işaret ediyor. Türkiye, özellikle Afrika ve Orta Doğu’da sağlık ve kalkınma yardımları yapan bir ülke olarak, bu tür lojistik ve yönetim hatalarından ders çıkarabilir. Ayrıca, ABD’nin yardım programlarındaki aksaklıklar, Türkiye’nin alternatif bir yardım aktörü olarak öne çıkmasına fırsat yaratabilir. Kısa vadede doğrudan bir etki beklenmese de, uzun vadede küresel sağlık yönetişimindeki reform tartışmaları Türkiye’nin çıkarlarını etkileyebilir.
