Avrupa Parlamentosu'nda iklim politikalarına ilişkin görüş ayrılıkları, merkez sağ EPP (Avrupa Halk Partisi) ile aşırı sağ gruplar arasında beklenmedik bir ittifakın kapısını aralıyor. Sol eğilimli milletvekillerinin karbon piyasasında daha sıkı kurallar talep etmesi, iş dünyasına yakın muhafazakarları aşırı sağın desteğine yönlendirebilir. Bu durum, AB'nin iklim hedefleri ve enerji dönüşümü açısından kritik bir eşikte yaşanıyor.
Karbon Piyasası Tartışmasının Arka Planı
Avrupa Birliği, 2030 yılına kadar sera gazı emisyonlarını 1990 seviyelerine göre en az %55 azaltmayı hedefliyor. Bu hedefe ulaşmak için karbon piyasası (Emisyon Ticaret Sistemi - ETS) kilit bir araç konumunda. Ancak ETS'nin reformu, farklı siyasi gruplar arasında ciddi anlaşmazlıklara yol açıyor. Sol ve yeşil gruplar, karbon fiyatının yükseltilmesi ve serbest tahsisatların azaltılması yönünde baskı yaparken, sanayi ve iş dünyası lobileri bu maliyetlerin Avrupa'nın rekabet gücünü zayıflatacağını savunuyor.
AP'deki merkez sağ EPP grubu, özellikle Almanya ve Doğu Avrupa ülkelerinden gelen üyeleriyle, sanayinin korunması gerektiğini vurguluyor. Son dönemde EPP içinde, aşırı sağ gruplarla (Kimlik ve Demokrasi - ID ve Muhafazakarlar ve Reformistler - ECR) ortak hareket etme eğilimi güçlenmiş durumda. Bu durum, AB'nin iklim politikalarında yavaşlama sinyali olarak yorumlanıyor.
Öte yandan, Avrupa Komisyonu'nun 2021'de önerdiği "Fit for 55" paketi kapsamında ETS'nin denizcilik ve konut sektörlerine genişletilmesi planlanıyor. Bu genişleme, özellikle dar gelirli haneler üzerinde ek maliyet yaratacağı endişesiyle tartışma konusu. Sol gruplar, bu maliyetlerin adil dağıtılması için bir "Sosyal İklim Fonu" oluşturulmasını talep ediyor. Ancak EPP, fonun bütçe üzerinde ek yük getireceğini ve sanayiyi desteklemesi gerektiğini belirtiyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Avrupa Parlamentosu'ndaki bu siyasi kırılma, sadece AB iç politikasını değil, küresel iklim diplomasisini de etkileyebilir. AB, uluslararası iklim müzakerelerinde (COP süreçleri) öncü rol üstleniyor. Eğer AP'de iklim politikaları iç siyasi pazarlıklara kurban giderse, AB'nin bu alandaki liderliği zayıflayabilir. Ayrıca, AB'nin karbon sınır düzenleme mekanizması (CBAM) gibi ticaret politikaları da bu iç tartışmalardan etkilenebilir.
Avrupa'daki aşırı sağ partilerin yükselişi, iklim politikalarına yönelik direnci artırıyor. Fransa'da Ulusal Toplanma (Rassemblement National), Almanya'da AfD ve İtalya'da Liga gibi partiler, iklim düzenlemelerini "ekonomik intihar" olarak nitelendiriyor. Bu partilerin AP'deki etkisi, özellikle 2024 seçimlerinin ardından daha da belirgin hale geldi. Anketler, aşırı sağın oy oranını artırdığını gösteriyor ve bu durum, merkez sağ partileri bu gruplarla daha fazla işbirliğine itebilir.
Uzmanlar, bu gelişmeyi AB'nin iklim hedeflerinden geri adım olarak yorumluyor. Avrupa Politika Merkezi'nden bir analist, "EPP'nin aşırı sağla yakınlaşması, Yeşil Mutabakat'ın geleceğini tehlikeye atıyor. Ancak EPP içinde de farklı görüşler var; bazı üyeler iklim hedeflerine bağlı kalınması gerektiğini savunuyor" diyor. Yine de son oylamalarda EPP'nin aşırı sağla birlikte hareket ettiği görülüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
AB'nin iklim politikalarındaki dalgalanma, Türkiye'yi doğrudan etkileyebilir. Türkiye, AB'nin en büyük ticaret ortaklarından biri ve AB'nin karbon sınır düzenlemesi (CBAM) kapsamına giren ürünler ihraç ediyor. Eğer AB içinde iklim politikaları zayıflarsa, CBAM'ın uygulanması gecikebilir veya yumuşatılabilir; bu da Türk ihracatçıları için kısa vadede olumlu olabilir. Ancak uzun vadede, AB'nin iklim liderliğinin zayıflaması, küresel iklim rejimini olumsuz etkiler ve Türkiye'nin yeşil dönüşüm çabalarını da yavaşlatabilir. Ayrıca, AB'deki siyasi kutuplaşma, Türkiye-AB ilişkilerinde yeni belirsizlikler yaratabilir.
