Avrupa Birliği'nin eski Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Josep Borrell, Avrupa Komisyonu'nun dış politika ve savunma alanında yetki sınırlarını aştığı yönünde sert eleştiriler yöneltti. Borrell, POLITICO'ya verdiği röportajda, Avrupa Dış Eylem Servisi'nin (AAAS) bu alanlarda başrolü üstlenmesi gerektiğini vurgulayarak, Komisyon'un giderek artan müdahalesinin 'bir karmaşa' yarattığını ifade etti. Bu açıklamalar, AB kurumları arasındaki yetki mücadelesinin yeniden alevlenmesine neden oldu ve birlik içinde dış politika koordinasyonunun geleceğine dair soru işaretlerini artırdı.
Borrell'in Eleştirileri ve Kurumlar Arası Gerilim
Josep Borrell, 2019-2024 yılları arasında yürüttüğü Yüksek Temsilcilik görevi sırasında, Avrupa Komisyonu'nun özellikle ticaret, iklim ve teknoloji gibi alanlarda dış politikayı şekillendirme çabalarının, AAAS'ın diplomatik rolünü zayıflattığını gözlemledi. Borrell, "Dış politika, Komisyon'un ticaret anlaşmaları veya düzenlemeler yoluyla yönlendirebileceği bir alan değildir. Bu, üye devletlerin ortak iradesini yansıtan, AAAS koordinasyonunda yürütülmesi gereken bir süreçtir" dedi. Özellikle Ukrayna savaşı sonrası AB'nin savunma harcamalarını artırma çabaları ve enerji krizine yanıtları, kurumlar arasındaki çatlağı derinleştirdi.
Komisyon Başkanı Ursula von der Leyen, göreve geldiği 2019'dan bu yana, AB'yi küresel bir aktör olarak konumlandırmak için Komisyon'un yetkilerini genişletmeye çalışıyor. Örneğin, ticaret politikası ve dijital düzenlemeler yoluyla AB'nin değerlerini ve standartlarını dünyaya yayma girişimleri, dış politika alanında AAAS'ın rolünü gölgede bıraktı. Borrell, bu durumun AB'nin tek sesle konuşma kapasitesini zedelediğini savunuyor: "Komisyon, kendi önceliklerini takip ederken, üye devletlerin hassasiyetlerini yeterince dikkate almıyor. Bu, dış politikada tutarsızlıklara ve güven kaybına yol açıyor."
Borrell'in eleştirileri, AB kurumları arasındaki bu yetki çatışmasının yeni olmadığını, ancak son dönemde Komisyon'un daha agresif bir şekilde dış politika alanına girdiğini gösteriyor. Özellikle AB'nin Çin'e yönelik politikası, Ukrayna'ya askeri yardım ve Orta Doğu'da arabuluculuk çabaları, Komisyon ile AAAS arasında sık sık sürtüşmelere neden oldu.
Küresel ve Bölgesel Yansımalar
AB'nin dış politika mekanizmasındaki bu iç gerilim, birliğin uluslararası sahnedeki etkinliğini doğrudan etkiliyor. Rusya'nın Ukrayna'yı işgali sonrası AB, tarihinin en kapsamlı yaptırım paketlerini uygularken, aynı zamanda enerji bağımlılığını azaltma ve savunma harcamalarını artırma kararları aldı. Ancak bu süreçte Komisyon'un merkezileşme eğilimi, üye devletler arasında, özellikle Macaristan ve Polonya gibi egemenlikçi hükümetler nezdinde rahatsızlık yarattı.
Borrell, AAAS'ın liderliğinin yeniden tesis edilmesi gerektiğini belirterek, "AB'nin dış politikası, 27 üye devletin çıkarlarını dengeleyen, kapsayıcı ve koordineli bir yaklaşım gerektirir. Komisyon'un tek taraflı hamleleri, bu dengeyi bozarak birliğin güvenilirliğini zedeliyor" ifadelerini kullandı. Uzmanlar, bu tartışmanın AB'nin önümüzdeki dönemde alacağı yeni stratejik kararlar, özellikle savunma ve enerji alanındaki ortak politikalar üzerinde belirleyici olacağını öngörüyor.
AB'nin dış politika koordinasyonundaki bu belirsizlik, aynı zamanda diğer küresel aktörler nezdinde birlik hakkında soru işaretleri yaratıyor. ABD, Çin ve Rusya gibi güçler, AB'nin tek sesle konuşamaması durumunda, birliğin dış politikasını daha kolay manipüle edebileceklerini düşünebilir. Bu da AB'nin jeopolitik ağırlığını azaltma potansiyeli taşıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
AB'nin dış politika yapımındaki bu iç tartışma, Türkiye-AB ilişkileri açısından da önemli sonuçlar doğurabilir. Türkiye, AB ile gümrük birliği güncellemesi, vize serbestisi ve göç anlaşması gibi konularda müzakere yürütürken, AB'nin hangi kurumunun muhatap alınacağı belirsizliği Ankara'yı zorlayabilir. Özellikle Doğu Akdeniz ve enerji güvenliği gibi konularda AB'nin ortak bir tavır alması, AAAS ya da Komisyon'un önceliklerine göre şekillenecektir. Türkiye'nin AB'den somut adımlar beklediği bir dönemde, kurumlar arası yetki karmaşası, müzakerelerin daha da yavaşlamasına yol açabilir. Diğer yandan, Borrell'in AAAS'ın güçlendirilmesi çağrısı, Ankara tarafından olumlu karşılanabilir; zira AAAS, Türkiye ile diplomatik diyalogda daha öngörülebilir bir muhatap olarak görülmektedir.
