Avrupa Birliği’nin (AB) en üst düzey diplomatı Josep Borrell, Çin’in Ukrayna savaşında savaşan Rus askerlerine eğitim verdiğini açıkladı. Bu iddia, Brüksel’in Pekin’in çatışmadaki destekleyici rolüne yönelik eleştirilerini keskinleştirirken, AB’nin Çin’e karşı daha sert ekonomik ve güvenlik politikaları değerlendirdiği bir döneme denk geldi. Borrell, Avrupa Parlamentosu’nda yaptığı konuşmada, “Elimizde, Çin’in Rus savaş makinelerine eğitim sağladığına dair kanıtlar var. Bu kabul edilemez ve yanıtsız kalmamalı” dedi. AB, bu iddiayı doğrulayan istihbarat raporlarına sahip olduğunu belirtirken, Çin Dışişleri Bakanlığı iddiaları “asılsız ve kışkırtıcı” olarak nitelendirerek reddetti.
Gelişmenin arka planı
Borrell’in açıklamaları, Çin Devlet Başkanı Xi Jinping’in Moskova’yı ziyaret ederek Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile bir araya gelmesinden iki ay sonra geldi. Batılı ülkeler, Çin’i Ukrayna’ya karşı savaşında Rusya’ya askeri ve ekonomik destek sağlamakla suçluyor. AB, Çin’in savaşta tarafsız kalma söylemine rağmen, Rus savunma sanayisine çift kullanımlı teknoloji ve hammadde tedarik ettiğine dair kanıtlar topladı. Borrell, Çin’in “savaşın sonuçlarını hafifletmek için hiçbir şey yapmadığını” ve aksine “Rusya’nın savaş kapasitesini artırdığını” söyledi. AB, bu duruma karşılık olarak Çin’e yönelik yaptırımları genişletmeyi, özellikle de teknoloji transferlerini ve finansal bağları kısıtlamayı tartışıyor. Ancak Almanya ve Fransa gibi ülkeler, Çin ile ticari ilişkilerin tamamen koparılmasının ekonomik maliyetine dikkat çekerek daha temkinli bir yaklaşım savunuyor.
Öte yandan, AB’nin bu hamlesi, Rusya’nın Ukrayna’daki saldırılarını yoğunlaştırdığı bir döneme denk geliyor. Ukrayna Genelkurmay Başkanlığı, son haftalarda Rusya’nın doğu cephesinde insansız hava araçları ve elektronik harp sistemleriyle desteklenen saldırılarını artırdığını bildiriyor. Çin yapımı bazı askeri teçhizatın bu saldırılarda kullanıldığına dair raporlar, AB’nin endişelerini pekiştiriyor.
Bölgesel veya küresel boyut
Bu gelişme, AB-Çin ilişkilerinde yeni bir kırılma noktası yaratabilir. AB, Şubat 2023’te Ukrayna savaşı nedeniyle Çin’e yönelik ilk yaptırımlarını uygulamış, daha sonra bu yaptırımları genişletmişti. Çin ise kendisine yönelik suçlamaları reddederek, savaşın siyasi çözümünü desteklediğini yineleyen bir barış planı yayımlamıştı. Ancak Batılı ülkeler, bu planın Rusya’nın lehine olduğunu savunarak eleştiriyor. ABD, Çin’in Rusya’ya “ölümcül yardım” sağladığına dair istihbarat paylaşmış ve Pekin’i uyarmıştı. Borrell’in açıklamaları, transatlantik ittifakın bu konuda uyumlu hareket ettiğini gösteriyor.
Uzmanlar, Çin-Rusya askeri işbirliğinin Ukrayna savaşının seyrini değiştirebilecek ölçekte olmadığını, ancak savaşı uzatma potansiyeli taşıdığını belirtiyor. Çin’in Rusya’ya sağladığı eğitimin, Rus kuvvetlerinin savaş alanındaki adaptasyon yeteneğini artırdığı değerlendiriliyor. Öte yandan, Çin’in bu adımı, Tayvan ve Güney Çin Denizi’ndeki gerilimlerle birlikte ele alındığında, Pekin’in uluslararası düzene meydan okuma stratejisinin bir parçası olarak yorumlanıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
AB’nin Çin’i Rus askerlerini eğitmekle suçlaması, Türkiye’nin Ukrayna savaşındaki arabuluculuk rolünü ve Rusya ile dengeli ilişkilerini doğrudan etkilemese de, bölgesel dinamikleri değiştirme potansiyeli taşıyor. Türkiye, hem NATO üyesi olarak Batı ittifakında yer alıyor hem de Rusya ile enerji, turizm ve savunma alanlarında işbirliğini sürdürüyor. Çin’e yönelik olası AB yaptırımları, Türkiye’nin Asya ile ticaretini ve özellikle Rusya üzerinden Çin’e yönelen lojistik koridorları etkileyebilir. Türkiye, bu krizde kendi çıkarlarını korumak için Rusya-Çin-AB dengesini gözetmek zorunda. Ayrıca, Türkiye’nin Ukrayna’ya insansız hava araçları satışı ve Karadeniz’deki tahıl koridoru girişimleri, bu çok taraflı krizde Ankara’nın elini güçlendiriyor. Dolayısıyla, bu gelişme Türkiye’nin çok yönlü dış politika stratejisini daha da önemli hale getiriyor.
