Avrupa Birliği (AB) ve Amerika Birleşik Devletleri (ABD), uzun süredir müzakereleri devam eden ve transatlantik ticaret ilişkilerinde yeni bir dönemin başlangıcı olarak görülen gümrük tarifesi anlaşmasına Salı günü nihai imzayı attı. Bu anlaşma, AB'nin ABD Başkanı Donald Trump yönetimiyle yaşadığı ticari gerilimlerin azaltılması ve taraflar arasında yeni bir işbirliği zemininin oluşturulması açısından kritik bir adım olarak değerlendiriliyor. Anlaşma, Trump'ın daha önce Avrupa'dan ithal edilen mallara uygulamayı planladığı ek gümrük tarifelerinin önüne geçerken, AB'nin de belirli sektörlerdeki yükümlülüklerini yerine getirmesini sağlıyor.
Anlaşmanın arka planı ve detayları
Anlaşma, ABD ile AB arasında Mart 2018'den bu yana devam eden ticari gerilimlerin yumuşamasına yönelik atılan en somut adımlardan biri. Trump yönetimi, ulusal güvenlik gerekçesiyle çelik ve alüminyum ithalatına ek gümrük vergileri getirmiş, AB de buna karşılık olarak ABD'den ithal edilen viski, motosiklet, kot pantolon gibi ürünlere misilleme tarifeleri uygulamıştı. Müzakerelerin son turunda, her iki taraf da belirli tavizler vererek anlaşmaya varıldı. AB, ABD'den daha yüksek miktarlarda sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) ve soya fasulyesi ithal etmeyi taahhüt ederken, ABD de Avrupa otomotiv ve sanayi ürünlerine yönelik tarife tehdidini rafa kaldırdı. Anlaşma kapsamında ayrıca, tarafların gelecekteki ticari uyuşmazlıklarda tahkim mekanizmalarını daha etkin kullanması da öngörülüyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Anlaşma, yalnızca AB ve ABD için değil, küresel ticaret sistemi için de önemli sinyaller taşıyor. Son yıllarda ABD ile Çin arasındaki ticaret savaşı başta olmak üzere, dünya genelinde korumacılık eğilimlerinin arttığı bir dönemde, iki büyük ekonominin pazarlık masasına oturup somut sonuçlar alması, Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) çerçevesinde çok taraflı ticaret sistemine olan güveni artırabilir. Trump yönetiminin, 4 Temmuz'a kadar AB ile bir anlaşmaya varılamaması halinde Avrupa otomobil ithalatına yüzde 25'e varan gümrük vergisi uygulayacağını açıklaması, müzakerelere ivme kazandırmıştı. Bu tehdidin ortadan kalkması, başta Almanya olmak üzere Avrupalı otomotiv üreticileri için önemli bir rahatlama yarattı. Bununla birlikte, anlaşmanın Avrupa'da özellikle tarım sektöründe bazı kesimler tarafından eleştirildiği de biliniyor. Fransa ve bazı üye ülkeler, ABD'nin LNG ve soya fasulyesi taleplerini karşılamakta zorlanabileceklerini dile getirirken, anlaşmanın ticari dengeleri AB aleyhine bozabileceği endişesini taşıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
AB ve ABD arasında varılan bu ticari anlaşma, Türkiye açısından da yakından izlenmesi gereken bir gelişmedir. Türkiye, AB ile Gümrük Birliği anlaşmasına sahip olup, ABD ile de ikili ticaret hacmini artırmaya çalışmaktadır. AB’nin ABD’ye verdiği LNG ve soya tavizleri, enerji ve tarım piyasalarında arz yönlü değişikliklere yol açarak Türkiye’nin ithalat maliyetlerini veya ticaret rotalarını etkileyebilir. Öte yandan, transatlantik ticari gerilimlerin yumuşaması, küresel ticaret ortamını iyileştirerek Türkiye gibi ihracata dayalı büyüme stratejisi izleyen ülkeler için olumlu bir dış talep ortamı yaratabilir. Ancak, anlaşmanın kapsamı dışında kalan alanlarda (örneğin, çelik tarifeleri) ABD’nin halen bazı kısıtlamalar sürdürmesi nedeniyle Türkiye’nin doğrudan avantaj elde etmesi sınırlı kalabilir. Bu nedenle, Türkiye’nin hem AB hem de ABD ile ticari müzakerelerde proaktif bir politika izlemesi önemini korumaktadır.
