Ukrayna’da siyasi kriz derinleşiyor. Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, Savunma Bakanı Oleksiy Reznikov’u görevden alma kararını sert bir dille savunurken, başkent Kiev’de binlerce kişi protesto gösterileri düzenledi. Zelenskiy, kararının Bakanlık ile ordu yönetimi arasındaki ilişkilerin tümden kopmasından kaynaklandığını belirterek, “Ya bir tarafı ya da diğerini seçmek zorundaydım” ifadesini kullandı. Reznikov’un görevden alınması, ülkede siyasi istikrarsızlığı körüklerken, Batılı müttefikler de süreci endişeyle izliyor.
Gelişmenin Arka Planı
Oleksiy Reznikov, Şubat 2022’de Rusya’nın geniş çaplı işgalinin ardından Ukrayna savunmasının kilit isimlerinden biri haline gelmişti. Ancak son aylarda Bakanlık ile Genelkurmay Başkanlığı arasında ciddi görüş ayrılıkları ortaya çıktı. Özellikle askeri tedarik, personel atamaları ve savaş stratejisi konularında yaşanan anlaşmazlıklar, karar alma mekanizmasını felç etti. Zelenskiy, Reznikov’un liderlik tarzının “ordunun morali ve etkinliği üzerinde olumsuz etkiler yarattığını” söylediği ivme ile bu hamleyi gerçekleştirdi. Görevden alma kararının hemen ardından Ukrayna Parlamentosu’nda hükümete yönelik gensoru önergesi verilirken, muhalefet partileri “olağanüstü hal” ilan edilmesini talep etti. Öte yandan, Reznikov’un görev süresi boyunca yolsuzluk iddialarıyla da gündeme geldiği, ancak hiçbir somut kanıt ortaya konulamadığı biliniyor.
Protestoların fitilini ateşleyen diğer bir gelişme ise Savunma Bakanlığı’nda görev yapan bazı üst düzey bürokratların da Reznikov’la birlikte istifa etmesi old. Bunun üzerine özellikle başkent Kiev’de ve Harkiv’de binlerce kişi, “hükümet istifa” sloganlarıyla sokaklara döküldü. Göstericiler, savaşın devam ettiği bir dönemde böyle bir siyasi krizi “kabul edilemez” olarak nitelendirirken, Zelenskiy’nin kararının arkasında duranlar da var: “Bu tür kararlar savaşın kazanılması için gerekli” diyen hükümet yanlıları da protestoları “provokasyon” olarak değerlendiriyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Ukrayna’daki bu siyasi kriz, sadece ülke içinde değil, uluslararası arenada da geniş yankı uyandırdı. ABD Dışişleri Bakanlığı, “Ukrayna’nın siyasi istikrarı, Rusya’ya karşı yürütülen savunma savaşının başarısı için hayati önemdedir” açıklamasını yaparken, Avrupa Birliği’nden gelen mesajlarda “tüm tarafları diyaloğa” çağrıldı. NATO’nun Ukrayna Özel Temsilcisi ise, “Müttefikler olarak Ukrayna’nın reform çabalarını destekliyoruz, ancak bu tür değişikliklerin savaşın gidişatını olumsuz etkilememesi gerekiyor” ifadelerini kullandı.
Bölgesel olarak bakıldığında, krizin Rusya tarafından yakından takip edildiği ve Moskova’nın “Ukrayna yönetiminin çökmekte olduğu” yönünde propagandasını yoğunlaştırdığı görülüyor. Ukraynalı yetkililere göre, Rus istihbarat birimleri, Kiev’deki hükümet krizinden faydalanarak cephe hattında yeni saldırılar başlatmanın planlarını yapıyor. Bu nedenle Zelenskiy, ulusal birlik çağrısı yaparken, Batı’dan gelen yardımların aksamaması için de yoğun diplomatik temas yürütüyor.
Ekonomik açıdan ise, siyasi belirsizlik Ukrayna’nın uluslararası piyasalardan borçlanma maliyetini artırırken, ülkenin savaş nedeniyle zaten kırılgan olan ekonomisini daha da zorluyor. IMF ve Dünya Bankası, Ukrayna’ya yönelik yardım programlarının devam ettiğini ancak siyasi istikrarın şart olduğunu vurguluyor. Uzmanlar, eğer kriz uzun süreli olursa, Ukrayna’nın Batı’dan aldığı askeri ve mali desteğin de sorgulanmaya başlanabileceği uyarısında bulunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Ukrayna’daki siyasi kriz, Türkiye’yi doğrudan ilgilendiren bir gelişmedir. Karadeniz’deki güvenlik dengelerini etkileyebilecek bu durum, Ankara’nın Kiev ve Moskova arasında yürüttüğü dengeli politikayı da zorlayabilir. Türkiye, Ukrayna’nın toprak bütünlüğünü desteklemekle birlikte, Rusya ile de enerji ve turizm alanlarında iş birliğini sürdürüyor. Siyasi istikrarsızlık, Ukrayna’nın savaş kapasitesini zayıflatırsa, Ankara’nın Karadeniz’deki güvenlik hesapları da değişebilir. Ayrıca, Montrö Boğazlar Sözleşmesi’nin uygulanması ve bölgesel güç dengeleri açısından, Kiev’deki gelişmeler yakından izlenmelidir.
