Polonya, Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy'e verdiği en yüksek devlet nişanını iptal etti. Varşova, bu kararın gerekçesi olarak Ukrayna ordusunda II. Dünya Savaşı dönemine ait tartışmalı bir birimin adının kullanılmasını gösterdi. Kiev yönetimi ise bu hamleyi “stratejik bir hata” ve “saygısızlık” olarak nitelendirerek sert tepki gösterdi. İki müttefik ülke arasında savaşın gölgesinde yeni bir diplomatik kriz yaşanıyor.
Arka plan: Gönüllü birliğin adı neden sorun oldu?
Polonya, Ukrayna'nın ülkenin doğusunda konuşlanmış 3. Taarruz Tugayı'nın, II. Dünya Savaşı sırasında Nazi Almanyası ile savaşan bir Ukrayna gönüllü birliği olan “Galicia” adını kullanmasına itiraz ediyor. Varşova'ya göre bu birlik, Ukrayna tarihinin karmaşık dönemlerinden birini temsil ediyor ve Polonya'nın hafızasında Ukrayna milliyetçilerinin Polonyalı sivillere yönelik şiddet eylemleriyle ilişkilendiriliyor. Polonya Başbakanı Donald Tusk, bu ismin Ukrayna ordusu tarafından benimsenmesini “Polonya'nın milli değerlerine ve tarihsel duyarlılıklarına saygısızlık” olarak tanımladı.
Zelenskiy, Ekim 2022'de Polonya'nın “Beyaz Kartal Nişanı”nı almıştı. Bu nişan, Polonya'nın Ukrayna'ya verdiği destek ve iki ülke arasındaki stratejik ortaklığın sembolü olarak görülüyordu. Ancak son dönemde tarihsel konular, özellikle de Volhynia katliamı olarak bilinen olaylara dair tartışmalar yeniden alevlenmişti. Polonyalı yetkililer, Ukrayna'nın bu konuda yeterli özür ve telafi çabası göstermediğini savunuyor.
Karar, Polonya'da Ukrayna yanlısı kamuoyunda da şaşkınlık yarattı. Zira Polonya, Rusya'nın işgaline karşı Ukrayna'nın en sadık müttefiklerinden biri olarak öne çıkıyor, milyonlarca Ukraynalı mülteciye ev sahipliği yapıyor ve Kiev'e yoğun askeri yardım sağlıyor. Nişan iptalinin, en azından sembolik düzeyde iki ülke arasındaki dayanışmaya gölge düşürdüğü belirtiliyor.
Bölgesel boyut: Kiev-Varşova hattında tarihsel gerilimler
Ukrayna ve Polonya arasında II. Dünya Savaşı sırasında yaşanan etnik çatışmalar, özellikle 1943-1944 yıllarında Volhynia ve Doğu Galiçya'da Polonyalılara yönelik katliamlar, bugün hala iki ülke arasında hassas bir konu. Polonya, bu olayları “soykırım” olarak tanımlarken, Ukrayna “karşılıklı etnik temizlik” ifadesini kullanıyor. Ukrayna'nın 3. Taarruz Tugayı'nın “Galicia” adını taşıması, Polonya'da bu tarihsel yaraları tazeleyen bir unsur olarak görülüyor.
Nişan iptali, Rusya'nın Ukrayna'ya karşı savaşının devam ettiği bir dönemde gerçekleşiyor. Moskova, iki müttefik arasındaki her türlü gerilimi kendi çıkarları doğrultusunda kullanma potansiyeline sahip. Kremlin'in, bu tür tarihsel çatışmaları körükleyerek Batı ittifakını zayıflatma stratejisi izlediği biliniyor. Bazı analistler, Polonya'nın bu adımının Rus propagandasına malzeme verebileceğine ve Ukrayna'nın savaş çabalarını olumsuz etkileyebileceğine dikkat çekiyor.
Öte yandan, Varşova'daki yetkililer, Polonya'nın Ukrayna'ya desteğinin süreceğini ancak tarihsel adalet arayışından da vazgeçmeyeceklerini vurguluyor. Ukrayna tarafı ise savaş döneminde birlik beraberliğin önemine işaret ederek bu tür tartışmaların “düşmana yaradığını” savunuyor. Kiev, Polonya'nın kararını yeniden gözden geçirmesi çağrısında bulunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin yakından izlediği Karadeniz bölgesindeki denkleme dair önemli sinyaller taşıyor. Polonya ve Ukrayna arasındaki gerilim, Rusya'ya karşı oluşturulan Batı ittifakında çatlaklar yaratma potansiyeli barındırıyor. Ankara, hem Ukrayna'nın toprak bütünlüğünü destekleyen hem de NATO müttefiki Polonya ile stratejik ilişkilerini sürdüren bir politika izliyor. İki ülke arasındaki bu tür tarihsel çekişmeler, Türkiye'nin arabuluculuk rolünü ön plana çıkarabilir; ancak Ankara'nın bu konuda doğrudan bir pozisyon alması beklenmiyor. Türkiye, esas olarak savaşın seyrini ve enerji güvenliği boyutunu önceliklendiriyor.
