Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy’nin genel sekreteri Andriy Yermak, Cumartesi günü yaptığı açıklamayla kendisine daha önce verilen Polonya devlet madalyasını iade ettiğini duyurdu. Bu karar, Polonya Devlet Başkanı Karol Nawrocki’nin, tarihsel bir anlaşmazlık nedeniyle Zelenskiy’e verilen Polonya’nın en yüksek nişanını iptal etmesinin ardından geldi. İki ülke arasında II. Dünya Savaşı dönemine uzanan gerginlik, özellikle Volhinya katliamı olarak bilinen olayların anılması ve sorumlulukların tanınması konusunda yıllardır süregelen bir kırılganlık yaratıyor. Yermak’ın iade kararı, Kiev ile Varşova arasındaki diplomatik krizi derinleştirirken, Ukrayna’nın Polonya ile stratejik ortaklığına rağmen tarihsel travmaların siyasi etkisini gözler önüne seriyor.
Volhinya katliamı ve tarihsel arka plan
Polonya ile Ukrayna arasındaki anlaşmazlığın temelinde, 1943-1945 yılları arasında Volhinya ve Doğu Galiçya bölgelerinde Ukrayna İsyancı Ordusu (UPA) tarafından Polonyalılara yönelik gerçekleştirilen etnik temizlik harekatı yatıyor. Polonya kaynaklarına göre, bu olaylarda yaklaşık 100 bin Polonyalı hayatını kaybetti. Polonya, bu katliamı soykırım olarak tanımlarken, Ukrayna tarafı ise olayları savaşın trajik bir parçası olarak görüyor ve resmi olarak soykırım nitelemesini kabul etmiyor. İki ülke arasında bu konuda yıllardır süren görüşmeler olumlu sonuç vermedi. Özellikle Polonya’da iktidara gelen milliyetçi-muhafazakar hükümetler, tarihsel hesaplaşmayı daha sert bir dille gündeme getirdi. Nawrocki’nin Zelenskiy’i Polonya’nın en yüksek nişanı olan Beyaz Kartal Nişanı’ndan mahrum bırakması, bu tarihsel kırgınlığın mevcut siyasi ilişkilere yansımasının en somut örneği oldu. Nişan, daha önce Zelenskiy’e Polonya-Ukrayna dostluğuna katkıları ve Ukrayna’nın Rusya’ya karşı direnişi nedeniyle verilmişti.
Diplomatik kriz ve bölgesel boyut
Yermak’ın madalyayı iade etmesi, sadece sembolik bir protesto olmanın ötesinde, iki ülke arasında bugüne kadar inşa edilen stratejik işbirliğinin ne kadar kırılgan olduğunu ortaya koyuyor. Ukrayna, Rusya’nın 2022’de başlattığı geniş çaplı işgalden bu yana en büyük siyasi ve askeri desteklerinden birini Polonya’dan aldı. Polonya, Ukrayna’ya silah sevkiyatı, mülteci kabulü ve uluslararası arenada diplomatik destek sağlayan başlıca ülkelerden biriydi. Ancak son aylarda, özellikle Polonyalı çiftçilerin Ukrayna tahıl ihracatına yönelik protestoları ve taşımacılık anlaşmazlıkları, iki ülke arasındaki gerilimi tırmandırmıştı. Şimdi ise tarihsel bir konunun bu kadar üst düzeyde bir krize dönüşmesi, NATO’nun doğu kanadında Rusya’ya karşı oluşturulan dayanışma cephesinde çatlak oluşturma riski taşıyor. Analistlere göre, Nawrocki’nin bu hamlesi, Polonya’daki iç siyasi dengeler ve milliyetçi seçmen tabanını memnun etme amacı taşısa da, Ukrayna’nın savaş halindeki bir ülke olduğu göz önüne alındığında zamanlaması tartışmalı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Polonya-Ukrayna arasındaki bu kriz, Türk dış politikası açısından iki önemli müttefik arasında bir denge sorununu gündeme getiriyor. Türkiye, hem Ukrayna’nın toprak bütünlüğünü destekleyen hem de Polonya ile NATO çerçevesinde yakın işbirliği yürüten bir ülke olarak, bu tür gerginliklerde arabuluculuk rolü oynayabilir. Öte yandan, Karadeniz güvenliği ve tahıl koridoru gibi konularda Ukrayna’nın istikrarı Ankara için hayati önem taşıyor. Polonya’nın Ukrayna’ya verdiği desteğin azalması, Kiev’i dış politikada alternatif arayışlara itebilir; bu da Türkiye’nin bölgedeki etkinliğini artırabilecek bir fırsat penceresi yaratabilir. Ancak tarihsel travmaların silah ticareti ve enerji işbirliği gibi somut alanları etkilememesi için Türkiye’nin her iki tarafla da diyaloğunu sürdürmesi önem taşıyor.
