ABD ile İran arasındaki gerilim, Irak’ın kuzeyindeki yarı özerk Kürt Bölgesel Yönetimi’ni (IKBY) derinden etkiliyor. Bölgesel yönetim, ticaret hacminin çatışmalar nedeniyle yüzde 70 oranında düştüğünü açıkladı. Bu durum, Irak’ın kuzeyinin ekonomik istikrarını tehdit ederken, bölgedeki siyasi dengeleri de değiştiriyor. IKBY yetkilileri, İran ile ABD arasındaki gerilimin doğrudan sonucu olarak sınır kapılarının kapanması ve ticaret yollarının kesilmesiyle büyük kayıplar yaşadıklarını belirtiyor.
Gelişmenin arka planı
Irak’ın kuzeyinde yer alan ve 1991’den bu yana fiili özerklik kazanan IKBY, bölgesel ticaretin önemli bir kavşağı konumunda. Ancak ABD ile İran arasındaki son dönemde tırmanan gerilim, özellikle İran sınırındaki ticaret kapılarının kapanmasına yol açtı. IKBY Ticaret Bakanlığı verilerine göre, bölgenin dış ticaret hacmi savaş öncesine kıyasla yüzde 70 azaldı. Bu düşüş, özellikle gıda, inşaat malzemeleri ve enerji ithalatında ciddi sıkıntılara neden oluyor.
IKBY Başbakanı Mesrur Barzani, yaptığı açıklamada, “Bölgesel çatışmalar nedeniyle ticaret yollarımız kesildi, ekonomimiz daralıyor. Halkımızın temel ihtiyaçlarını karşılamakta zorlanıyoruz” dedi. Barzani, uluslararası toplumun bu duruma acilen müdahale etmesi gerektiğini vurguladı. Bölgedeki ticaretin büyük bir kısmının İran üzerinden gerçekleştiği biliniyor; bu nedenle sınır kapılarının kapanması, IKBY ekonomisini doğrudan etkiliyor.
Diğer yandan, ABD’nin İran’a yönelik yaptırımları ve askeri operasyonları, Irak’ın güneyindeki Basra Körfezi limanlarına erişimi zorlaştırıyor. IKBY, alternatif ticaret yolları bulmaya çalışsa da, Türkiye üzerinden kuzeye açılan kapılar da zaman zaman güvenlik gerekçesiyle kapatılıyor. Bu durum, bölgenin ihracat ve ithalatını daha da güçleştiriyor.
Bölgesel ve küresel boyut
IKBY’nin ticaret hacmindeki bu keskin düşüş, yalnızca ekonomik bir kriz değil, aynı zamanda bölgesel bir istikrarsızlık göstergesi. ABD ile İran arasındaki gerilim, Irak’ın toprak bütünlüğünü zayıflatıyor ve özerk bölgelerin kırılganlığını artırıyor. Uzmanlara göre, bu durum IŞİD sonrası yeniden yapılanma sürecini de sekteye uğratıyor.
Bölgesel güçlerin tutumu da önemli. Türkiye, IKBY ile ekonomik ilişkilerini derinleştirmeye çalışırken, İran’ın nüfuzuna karşı dikkatli bir denge politikası izliyor. Öte yandan, ABD’nin bölgeden çekilme sinyalleri, IKBY’yi daha da zor bir duruma sokuyor. Kürt yetkililer, uluslararası koalisyonun desteği olmadan ekonomik toparlanmanın mümkün olmadığını dile getiriyor.
Küresel enerji piyasaları da bu gelişmeden etkileniyor. IKBY’nin petrol ihracatı, bölgesel istikrarsızlık nedeniyle zaman zaman kesintiye uğruyor. Bu durum, dünya petrol fiyatlarında dalgalanmalara yol açıyor ve uluslararası yatırımcıların bölgeye olan güvenini azaltıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, IKBY ile güçlü ticari ve enerji bağlarına sahip. Bölgedeki ticaretin daralması, Türkiye’nin Irak’a yönelik ihracatını da olumsuz etkileyebilir. Ayrıca, Türkiye sınırındaki Habur Sınır Kapısı, IKBY’nin dış dünyaya açılan ana kapısı konumunda. Ancak güvenlik gerekçeleriyle sınır kapısının zaman zaman kapanması, iki ülke arasındaki ticaret hacmini düşürüyor. Türkiye, bölgedeki istikrarın sağlanması için diplomatik girişimlerini sürdürürken, bu krizin uzaması halinde Türkiye-İran rekabetinin de derinleşebileceği öngörülüyor. Ankara’nın, IKBY’nin ekonomik toparlanmasını destekleyecek adımlar atması, hem bölgesel istikrar hem de Türk ekonomisi açısından önem taşıyor.
