Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, Belarus lideri Aleksandr Lukaşenko'ya 1 hafta süre tanıyarak, Rus ordusunun Ukrayna'ya yönelik insansız hava aracı (İHA) saldırılarında kullanılan ekipmanın Belarus topraklarından derhal çıkarılmasını talep etti. Zelenskiy, 25 Şubat 2025 tarihinde yaptığı açıklamada, Belarus'un Rusya'ya bu tür bir lojistik destek sağlamasının kabul edilemez olduğunu ve bu durumun iki ülke arasındaki ilişkilerde yeni bir krize yol açabileceğini belirtti. Ukrayna Dışişleri Bakanlığı da konuya ilişkin bir nota yayımlayarak, Belarus yönetimine uluslararası hukuk ihlalleri konusunda uyarıda bulundu.
Gelişmenin Arka Planı: Rus İHA Tehdidi ve Belarus'un Rolü
Rusya, Ukrayna'ya yönelik saldırılarında İran yapımı Şahid tipi kamikaze İHA'lar başta olmak üzere çeşitli insansız hava araçlarını yoğun biçimde kullanıyor. Son haftalarda Ukrayna istihbaratı, bu İHA'ların bir kısmının Belarus topraklarındaki hava üslerinden fırlatıldığını veya bu üslerde bakım ve lojistik destek gördüğünü tespit etti. Ukrayna Savunma Bakanlığı'na göre, Rusya'nın Belarus'ta konuşlu hava kuvvetleri unsurları, Ukrayna'nın kuzey sınırına yakın noktalardan İHA saldırıları düzenliyor. Bu durum, Ukrayna'yı iki cepheden savaşmak zorunda bırakırken, Belarus'un tarafsızlığını sorgulatıyor.
Belarus Devlet Başkanı Lukaşenko, daha önce Rusya ile askeri işbirliğini sınırlandırdığını ve Ukrayna'ya yönelik saldırılara doğrudan katılmayacağını açıklamıştı. Ancak Ukrayna'nın elindeki istihbarat raporları, Belarus hava sahasının ve askeri altyapısının Rusya tarafından kullanıldığını gösteriyor. Ukrayna Dışişleri Bakanı Andriy Sibiha, konuyla ilgili yaptığı açıklamada, "Belarus yönetimi, Rusya'nın Ukrayna'yı yok etme çabalarına ortak oluyor. Bu, egemen bir devletin topraklarının başka bir devlete karşı saldırı amaçlı kullanılması yasağını ihlal ediyor" ifadelerini kullandı.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Diplomasi ve Çatışma Riskleri
Zelenskiy'nin bu ültimatomu, Ukrayna'nın savaşın üçüncü yılına girerken askeri ve diplomatik stratejisinde bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor. Ukrayna, bugüne kadar Belarus'a yönelik doğrudan askeri bir tehdit oluşturmaktan kaçınmıştı. Ancak son haftalarda Rusya'nın İHA saldırılarını yoğunlaştırması ve Belarus topraklarının bu saldırılarda kullanılması, Kiev yönetimini daha sert bir tutum almaya itti. Uzmanlar, bu ültimatomun Belarus'u Rusya ile arasına mesafe koymaya zorlayabileceğini, ancak Lukaşenko'nun Moskova'ya bağımlılığı nedeniyle bu talebin karşılanmasının zor olduğunu belirtiyor.
NATO ve Avrupa Birliği, Ukrayna'nın bu hamlesine destek verirken, Belarus'un uluslararası toplumdaki izolasyonunun derinleştiğine dikkat çekiyor. AB Dış İlişkiler Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas, "Belarus, Rusya'nın savaş çabalarına aktif olarak yardım ediyor. Bu, Belarus halkının iradesine aykırıdır ve ülkeyi daha da yalnızlaştıracaktır" dedi. Rusya ise Ukrayna'nın iddialarını reddederek, Belarus topraklarının kullanımına ilişkin herhangi bir anlaşmanın olmadığını savunuyor. Kremlin Sözcüsü Dmitri Peskov, "Ukrayna yönetiminin bu tür provokatif açıklamaları, gerçekleri yansıtmıyor. Rusya, uluslararası hukuka saygılıdır" ifadelerini kullandı.
Bölgesel güvenlik uzmanları, Ukrayna'nın ültimatomunun süresi dolduğunda atacağı adımların belirsiz olduğunu vurguluyor. Kiev yönetimi, Belarus sınırındaki askeri varlığını artırdı ve sınır bölgesinde tatbikatlar düzenliyor. Ayrıca Ukrayna, Belarus'a yönelik ekonomik yaptırımları sıkılaştırabileceğini ve uluslararası mahkemelerde dava açabileceğini sinyalini verdi. Ancak doğrudan askeri müdahale olasılığı düşük görünüyor; zira Ukrayna, mevcut kaynaklarını Rusya'ya karşı kullanmak zorunda.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Ukrayna-Rusya savaşında arabuluculuk rolü üstlenirken, NATO'nun doğu kanadının güvenliği ve Karadeniz'deki dengeler yakından ilgilendiriyor. Belarus'un Rus İHA saldırılarına lojistik destek sağlaması, savaşın coğrafi olarak genişleme riskini artırıyor ve Karadeniz'in kuzeyindeki güvenlik mimarisini tehdit ediyor. Türkiye, Montrö Sözleşmesi kapsamında Karadeniz'deki askeri trafiği kontrol ederken, Rusya'nın Belarus üzerinden Ukrayna'ya yönelik saldırıları bölgesel istikrarı daha da kırılgan hale getiriyor. Ankara, Kiev ve Minsk arasındaki bu yeni gerilimi yakından takip ediyor; zira savaşın tırmanması, Türkiye'nin Montrö politikasını, tahıl koridoru anlaşmalarını ve enerji güvenliğini doğrudan etkileyebilir. Türkiye'nin, Ukrayna'nın egemenliğini desteklerken, Belarus'u Rusya'dan uzaklaştırma çabaları, bölgesel barış için kritik önem taşıyor.
