Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, Rusya’nın başlattığı savaşın sona erdirilmemesi halinde daha da genişleyeceği uyarısında bulunarak, Moskova’nın finansmanını ve silah üretim kapasitesini kesintiye uğratacak önlemler alınması çağrısı yaptı. Zelenski’nin bu açıklaması, savaşın ikinci kışına girilirken ve cephe hattında yeni bir tırmanma riski varken geldi. Ukrayna lideri, uluslararası toplumun Rusya’nın savaş makinesini besleyen kaynakları kurutması gerektiğini vurguladı.
Savaşın Arka Planı ve Rusya’nın Hedefleri
Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik geniş çaplı işgali Şubat 2022’de başladı. Aradan geçen sürede savaş, başlangıçta beklenen hızlı zaferden uzaklaşarak uzun süreli bir yıpratma savaşına dönüştü. Zelenski’nin “savaş genişleyecek” uyarısı, Kremlin’in sadece Ukrayna topraklarında değil, komşu bölgelerde ve küresel istikrar üzerinde de yayılmacı emeller taşıdığına dair Batılı istihbarat değerlendirmeleriyle örtüşüyor. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Eylül 2022’de Ukrayna’nın dört bölgesini ilhak ettiğini duyurmuş, ancak bu bölgelerde tam kontrol sağlanamamıştı. Son aylarda Rus kuvvetleri doğuda Donbas’ta, özellikle Avdiivka ve Bakhmut çevresinde yoğun saldırılar düzenliyor. Ukrayna ise karşı taarruzunu sürdürmekte zorlanıyor; Batı’dan gelen askeri yardımların kesintisiz ve zamanında ulaşması kritik önem taşıyor.
Zelenski, Rusya’nın savaş ekonomisini ayakta tutan unsurların başında enerji ihracatı ve savunma sanayii üretiminin geldiğini belirtiyor. Batılı ülkeler, Rus petrolüne ve doğal gazına yönelik yaptırımları sıkılaştırmış olsa da, Rusya’nın Çin, Hindistan ve diğer Asya ülkelerine yönelik satışları bu kayıpları kısmen telafi ediyor. Ayrıca İran ve Kuzey Kore’den temin edilen insansız hava araçları ve mühimmat, Rusya’nın ateş gücünü artırıyor. Zelenski’nin “finans ve üretimi bozma” çağrısı, bu tedarik zincirlerinin hedef alınması gerektiğini işaret ediyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Rusya-Ukrayna savaşı, Avrupa güvenlik mimarisini temelden sarsmış durumda. NATO, ittifakın doğu kanadında askeri varlığını artırdı; Finlandiya ve İsveç’in NATO’ya katılma süreçleri tamamlandı. ABD ve Avrupa Birliği, Ukrayna’ya askeri ve mali yardım paketlerini sürdürüyor. Ancak ABD’de Kongre’deki bazı Cumhuriyetçi kanat, yardımların denetlenmesi ve sınırlandırılması yönünde baskı yapıyor; bu durum Kiev’in kış aylarında ihtiyaç duyduğu desteği riske atabilir. Öte yandan Rusya, savaşı küresel bir güç mücadelesine dönüştürerek Batı’yı zayıflatmayı hedefliyor. Enerji krizini tetikleyerek Avrupa ekonomilerini zorluyor, tahıl koridoru anlaşmasından çekilerek küresel gıda güvenliğini tehdit ediyor. Zelenski’nin uyarısı, bu çok katmanlı mücadelede Ukrayna’nın yalnız bırakılmaması gerektiğini vurguluyor.
Kış ayları, savaşın seyrini etkileyebilecek kritik bir dönemeç. Geçen kış Rusya, Ukrayna’nın enerji altyapısına yönelik yoğun füze ve insansız hava aracı saldırıları düzenleyerek milyonlarca insanı elektriksiz ve ısıtmasız bırakmıştı. Bu yıl da benzer saldırıların tekrarlanması bekleniyor. Ukrayna, hava savunma sistemlerini güçlendirmek için Batı’dan daha fazla destek talep ediyor. Zelenski’nin çağrısı, sadece askeri değil, aynı zamanda insani bir acil duruma işaret ediyor: Rusya’nın enerji terörüne karşı Ukrayna’nın direnci kırılmamalı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Zelenski’nin açıklamaları, Türkiye’nin Karadeniz’deki dengeleri ve enerji güvenliğini doğrudan ilgilendiriyor. Türkiye, savaşın başından bu yana dengeli bir diplomasi izleyerek hem Ukrayna’ya insansız hava araçları ve insani yardım sağladı hem de Rusya ile ekonomik ve enerji işbirliğini sürdürdü. Ancak savaşın uzaması ve genişlemesi, Karadeniz’de istikrarsızlığı artırabilir; Montrö Boğazlar Sözleşmesi çerçevesinde Türkiye’nin rolü daha da kritik hale geliyor. Ayrıca Rusya’ya uygulanacak yeni yaptırımlar, Türkiye’nin enerji ithalatı ve ticaretini olumsuz etkileyebilir. Türkiye, tahıl koridoru gibi girişimlerle küresel gıda krizine çözüm arayışında öncü rol üstlenmişti; savaşın genişlemesi bu kazanımları tehlikeye atabilir. Bu nedenle Ankara, diplomatik çözüm için aktif çaba göstermeye devam etmeli.
