Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, Pazar günü yaptığı açıklamada ABD ile Rusya arasındaki dizel anlaşmasını, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'e verilmiş bir "doğum günü hediyesi" olarak değerlendirerek, bu anlaşmanın "bizi öldürmesine, çocuklarımızı öldürmesine" olanak tanıdığını söyledi. Zelenski, ABC televizyonunun "This Week" programında Jonathan Karl'ın sorusu üzerine, anlaşmanın Putin'e "hediye" olduğu yönündeki sözlerini yineledi ve bunun nedenini açıkladı.
Anlaşmanın Arka Planı ve Zelenski'nin Tepkisi
Zelenski'nin bu açıklaması, ABD yönetiminin Rusya ile dizel yakıt ticareti konusunda attığı adımların ardından geldi. Ukrayna lideri, söz konusu anlaşmanın Rusya'nın savaş makinesini finanse ettiğini ve dolayısıyla Ukrayna'ya yönelik saldırıları dolaylı olarak desteklediğini savunuyor. Zelenski, "Bu anlaşma, Putin'e doğum günü hediyesi gibi. Çünkü bu para, bizi öldürmek, çocuklarımızı öldürmek için kullanılacak" ifadelerini kullandı. ABC'ye verdiği mülakatta Zelenski, ABD'nin bu kararının Ukrayna halkı üzerinde yarattığı hayal kırıklığını dile getirirken, Washington'un Kiev'e verdiği desteğin sarsılmaması gerektiğini vurguladı. Anlaşmanın detayları henüz netleşmemekle birlikte, ABD'nin Rusya'dan dizel ithalatına yönelik kısıtlamaları hafifletmesi veya belirli muafiyetler tanıması söz konusu. Bu tür bir adım, küresel enerji piyasalarında arz güvenliğini sağlama amacı taşısa da, Ukrayna cephesinde Rusya'nın ekonomik olarak güçlenmesine yol açacağı endişesiyle eleştiriliyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
ABD-Rusya dizel anlaşması, Batı'nın Rusya'ya yönelik yaptırım politikalarındaki çatlakları gözler önüne seriyor. ABD, Ukrayna'ya askeri ve mali yardım sağlarken, diğer yandan Rus enerji kaynaklarına yönelik bazı yaptırımlarda esneklik göstermesi, müttefikler arasında tutarsızlık algısı yaratabilir. Avrupa Birliği ülkeleri, Rus dizel ithalatına yönelik yasakları sürdürürken, ABD'nin böyle bir anlaşma yapması transatlantik ilişkilerde gerginliğe neden olabilir. Öte yandan, küresel dizel fiyatlarında yaşanan dalgalanmalar ve arz endişeleri, Washington'u pragmatik davranmaya itiyor. Ancak Zelenski'nin sert tepkisi, savaşın seyrinde sembolik ve stratejik bir öneme sahip. Ukrayna, Batı'nın Rusya'ya karşı tutarlı bir cephe oluşturmasını beklerken, bu tür anlaşmalar Kiev'in güvenini sarsabilir. Uzmanlar, ABD'nin enerji güvenliği ile Ukrayna'ya desteği dengeleme çabasının, savaşın gidişatını doğrudan etkilemeyebileceğini, ancak Moskova'ya moral verdiğini belirtiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Karadeniz'deki savaşın başından bu yana denge politikası izleyerek hem Ukrayna hem de Rusya ile diyalog kanallarını açık tuttu. ABD-Rusya dizel anlaşması, Türkiye'nin enerji koridorları ve tahıl anlaşması gibi konulardaki arabuluculuk rolünü zorlaştırabilir. Zira Batı içinde yaptırımlar konusunda yaşanan bu tür çelişkiler, Türkiye'nin Rusya ile olan enerji ilişkilerini meşrulaştırma argümanını güçlendirebilir. Öte yandan, ABD'nin Rus dizeline yönelmesi, küresel piyasalarda fiyatları dengeleyerek Türkiye'nin enerji ithalat maliyetini bir miktar düşürebilir. Ancak Ankara, Batı'nın yaptırım rejimindeki aşınmanın uzun vadede Ukrayna savaşını derinleştirebileceğinden endişe ediyor. Türk dış politikası açısından bu gelişme, NATO içinde dayanışma ve yaptırımların etkinliği konusundaki tartışmaları yeniden alevlendirebilir.
