Ortadoğu'da son haftalarda tırmanan gerilim, yeşil dönüşüm çabalarını jeopolitik bir sınamayla karşı karşıya bıraktı. Hamas'ın 7 Ekim saldırısı ve ardından İsrail'in Gazze operasyonuyla tetiklenen kriz, küresel enerji arz güvenliğine ilişkin endişeleri yeniden canlandırdı. Bu durum, fosil yakıtlara bağımlılığın ve kırılgan tedarik yollarının risklerini gözler önüne sererken, bir yandan da yenilenebilir enerji yatırımlarını hızlandırdı. Ancak bu geçiş sürecinin en büyük kazananlarından biri, nadir toprak elementleri ve temiz teknoloji üretimindeki hakim konumuyla Çin oldu.
Enerji krizi mi, fırsat mı?
Ortadoğu'da artan tansiyon, başta Süveyş Kanalı olmak üzere stratejik geçiş noktalarını tehdit ediyor. Küresel petrol arzının yaklaşık üçte biri bu bölgeden geçerken, herhangi bir kesinti dünya ekonomisini derinden etkileyebilir. Bu endişeyle, Avrupa Birliği ve ABD başta olmak üzere birçok ülke, enerji arzını çeşitlendirme ve yenilenebilir kaynaklara yönelme kararlarını hızlandırdı. Örneğin, Almanya geçtiğimiz hafta 50 milyar avroluk ek yeşil enerji yatırım paketi açıkladı. Ancak bu hamlelerin kısa vadede fosil yakıt bağımlılığını azaltması beklenmezken, uzun vadede daha temiz bir enerji geleceğine işaret ediyor.
Yenilenebilir enerji yatırımlarının artması, rüzgar ve güneş panelleri için gerekli nadir toprak elementlerine olan talebi de artırdı. Dünya nadir toprak elementleri üretiminin yüzde 60'ından fazlasını gerçekleştiren Çin, bu alandaki stratejik üstünlüğünü pekiştiriyor. Pekin, temiz teknoloji tedarik zincirinin kilit noktalarını elinde bulundurarak hem yeşil geçişi yönlendirme hem de jeopolitik etkisini artırma fırsatı yakalıyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Yeşil dönüşümün jeopolitik etkileri salt enerji arzıyla sınırlı değil. Bu süreç, aynı zamanda büyük güç rekabetini de yeniden şekillendiriyor. AB, Çin'in nadir toprak elementlerindeki tekelini kırmak için yeni tedarik anlaşmaları arayışında. Geçen ay ABD ve Avustralya, Çin'e alternatif bir tedarik zinciri kurmak üzere ortak bir girişim başlattı. Ancak Çin'in düşük maliyetli üretim kapasitesi ve altyapı yatırımları, mevcut avantajını korumasını sağlıyor.
Öte yandan, gelişmekte olan ülkeler için yeşil dönüşüm önemli bir ikilem yaratıyor. Bir yandan iklim değişikliğiyle mücadele etmek isterken, diğer yandan ekonomik büyüme için ucuz enerjiye ihtiyaç duyuyorlar. Çin, Kuşak ve Yol Girişimi kapsamında bu ülkelere temiz enerji yatırımları sunarak nüfuz alanını genişletiyor. Bu durum, Kuzey-Güney ayrımını derinleştirmesi ve bağımlılık ilişkileri yaratması açısından eleştiriliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Yeşil dönüşüm ve jeopolitik gerilimlerin kesişimi, Türkiye için hem risk hem fırsat barındırıyor. Türkiye, enerji ihtiyacının büyük bölümünü ithal eden bir ülke olarak, fosil yakıt fiyatlarındaki dalgalanmalardan doğrudan etkileniyor. Bu nedenle yenilenebilir enerjiye geçiş, enerji bağımsızlığı açısından stratejik bir öneme sahip. Ayrıca, Türkiye'nin nadir toprak elementleri rezervlerine ilişkin iddiaları, küresel tedarik zincirinde alternatif bir kaynak olma potansiyeli taşıyor. Ancak, Çin'in bu alandaki hakimiyeti, Türkiye'nin planlarını bağımlılık riskine karşı dikkatle yürütmesini gerektiriyor. Bölgesel olarak, Ortadoğu'daki istikrarsızlık Türkiye'nin enerji koridoru olma hedeflerini de tehdit ederken, yeşil enerjiye odaklanma uzun vadede daha sürdürülebilir bir politika olarak öne çıkıyor.
