İsrail hükümeti, işgal altındaki Batı Şeria'nın güneyinde bulunan El Halil kentindeki Filistin yönetimine ait planlama ve inşaat yetkilerini tek taraflı olarak iptal etti. İsrail Maliye Bakanı ve aşırı sağcı Dini Siyonizm partisinin lideri Bezalel Smotrich, salı günü yaptığı açıklamada, 1997 yılında imzalanan El Halil Protokolü olarak bilinen anlaşmanın geçersiz kılındığını ve tüm yetkilerin İsrail Sivil Yönetimi'ne devredildiğini duyurdu. Smotrich, bu kararı El Halil'de yeni bir Yahudi yerleşim biriminin kurulacağını açıkladığı bir basın toplantısında dile getirdi. Bu gelişme, uluslararası hukuka aykırı olarak değerlendirilen İsrail'in işgal politikalarının daha da derinleştiği yönünde yorumlandı.
El Halil Anlaşması'nın İptali ve Yeni Yerleşim Planı
El Halil Protokolü, 1997 yılında İsrail ile Filistin Kurtuluş Örgütü arasında imzalanan ve şehrin iki bölgeye ayrılmasını öngören bir düzenlemeydi. Buna göre, El Halil'in yüzde 80'lik kısmı (H1 bölgesi) Filistin Yönetimi'nin kontrolüne, geri kalan yüzde 20'lik kısım (H2 bölgesi) ise İsrail askeri kontrolüne bırakılmıştı. Ancak H2 bölgesinde yaklaşık 30 bin Filistinli yaşarken, birkaç yüz Yahudi yerleşimci de koruma altında burada ikamet ediyordu. Smotrich'in duyurusuyla birlikte H1 bölgesindeki planlama ve inşaat yetkileri de İsrail'e geçmiş oldu.
Smotrich, 'Bugün El Halil'deki ayrımcı ve tehlikeli anlaşmayı sona erdiriyoruz. Artık şehirdeki tüm inşaat ve planlama kararları İsrail hükümetine ait olacak' ifadelerini kullandı. Yeni yerleşim biriminin ise 'Kiriat Arba' yerleşimi ile El Halil'in tarihi merkezi arasında, stratejik bir noktada kurulacağı belirtildi. İsrail sivil toplum kuruluşları, bu kararın Filistinlilerin şehirdeki varlığını daha da kısıtlayacağını ve iki halk arasındaki gerginliği artıracağını vurguladı.
Bölgesel ve Uluslararası Tepkiler
Bu karar, başta Filistin Yönetimi olmak üzere bölgesel aktörlerden sert tepki çekti. Filistin Dışişleri Bakanlığı, kararı 'savaş suçu' olarak nitelendirerek uluslararası topluma İsrail'e yaptırım uygulama çağrısında bulundu. Ürdün Dışişleri Bakanlığı da yaptığı açıklamada, İsrail'in bu tür adımlarının iki devletli çözümü baltaladığını ve bölgede istikrarsızlığı körüklediğini belirtti. Avrupa Birliği Dış İlişkiler Servisi, 'İsrail'in bu tek taraflı kararı uluslararası hukuka ve daha önce imzalanmış anlaşmalara aykırıdır' açıklamasını yaptı.
Birleşmiş Milletler Orta Doğu Barış Süreci Özel Koordinatörü Tor Wennesland, konuya ilişkin yazılı açıklamasında 'Bu adım, barış umutlarını zedelemekte ve bölgede zaten kırılgan olan durumu daha da kötüleştirmektedir' dedi. ABD Dışişleri Bakanlığı ise henüz resmi bir yorum yapmazken, Beyaz Saray'ın konuyu yakından takip ettiği belirtiliyor. Bölgedeki güvenlik kaynaklarına göre, kararın ardından El Halil'de Filistinli grupların protesto gösterileri düzenlemesi bekleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, tarihsel olarak Filistin davasını destekleyen ve iki devletli çözümü savunan bir dış politika izlemektedir. İsrail'in El Halil'deki yetkileri Filistin yönetiminden alması, Türk hükümeti tarafından kınanması muhtemel bir gelişmedir. Bu adım, Doğu Kudüs ve Batı Şeria'daki ilhak politikalarının bir parçası olarak değerlendirildiğinde, Türkiye'nin Filistin yönetimi ile diplomatik temaslarını yoğunlaştırmasına ve BM nezdinde girişimlerde bulunmasına yol açabilir. Ayrıca, bölgesel istikrarsızlığın artması halinde Türkiye'nin güney sınırlarındaki gelişmeler de yakından izlenecektir.
