İngiltere'nin güneybatısındaki Totnes kasabasında, bir grup gönüllü, belediyenin organik atık toplama hizmetini reddederek kendi kompost sistemlerini kurdu. 'Yeşil atık' olarak adlandırılan mutfak artıkları ve bahçe atıkları, bu topluluk için altın değerinde bir kaynak haline geldi. Gönüllüler, her hafta düzenli olarak topladıkları organik atıkları özel bir tesiste işleyerek yüksek kaliteli kompost üretiyorlar. Bu kompost, hem yerel bahçelerde hem de çiftliklerde kullanılarak kimyasal gübre ihtiyacını azaltıyor. Proje, sadece atık yönetimi değil, aynı zamanda karbon ayak izini düşürme ve toprak sağlığını iyileştirme hedeflerine de hizmet ediyor.
Gelişmenin Arka Planı: Fogo Bidonu'na Alternatif
Bölgede uzun yıllardır uygulanan 'Fogo bidonu' sistemi, belediyenin organik atıkları toplayarak büyük ölçekli kompost tesislerine göndermesini içeriyor. Ancak Totnes sakinleri, bu sistemin karbon maliyetinin yüksek olduğunu ve üretilen kompostun kalitesinin düşük olduğunu savunuyor. 2019'da bir araya gelen 20 kadar gönüllü, 'Totnes Kompost Topluluğu' adıyla bir kooperatif kurdu. Kooperatif, üyelerinden haftalık 2 sterlin karşılığında atık toplama hizmeti veriyor. Toplanan atıklar, kasaba dışındaki bir araziye götürülüyor ve burada doğal yöntemlerle 6 ay boyunca olgunlaştırılıyor. Süreç, herhangi bir makine veya kimyasal madde kullanılmadan, sadece insan gücü ve doğal süreçlerle ilerliyor. Üretilen kompostun yarısı üyelere dağıtılırken, kalan kısmı yerel sivil toplum kuruluşlarına bağışlanıyor.
Projenin kurucularından Sarah Johnson, "Belediye sisteminin devasa kamyonları ve uzun nakliye mesafeleri var. Bu sistem daha verimli ve çevre dostu" diyor. Gerçekten de, konvansiyonel yöntemlerle karşılaştırıldığında, Totnes modeli karbon salımını yüzde 70 oranında azaltıyor. Ayrıca, yerel kompost kullanımı sayesinde toprağın organik madde içeriği artıyor, bu da su tutma kapasitesini geliştiriyor ve erozyonu önlüyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Yerel Çözümler Küresel Etki Yaratabilir mi?
Totnes örneği yalnızca İngiltere'de değil, tüm dünyada atık yönetimine yeni bir bakış açısı sunuyor. Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü'nün verilerine göre, küresel gıda atıklarının üçte biri çöplüklere gidiyor ve bu da atmosfere büyük miktarda metan gazı salınımına neden oluyor. Kompost ise bu atıkları değerli bir kaynağa dönüştürerek hem sera gazı salınımını azaltıyor hem de sürdürülebilir tarımı destekliyor. Avrupa'da benzer topluluk kompost girişimleri artıyor; Almanya, İsviçre ve Hollanda'da mahalle bazlı kompost projeleri yaygınlaşıyor. AB'nin "Sıfır Atık" hedefleri, bu tür girişimleri teşvik ediyor. Totnes modelinin en dikkat çekici yanı, düşük maliyetle ve yüksek katılımla uygulanabilir olması. Uzmanlar, bu modelin kırsal alanlardan kentsel mahallelere kadar uyarlanabileceğini belirtiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de belediyelerin organik atık toplama sistemleri henüz emekleme aşamasında. İstanbul, İzmir gibi büyükşehirlerde pilot projeler bulunsa da, atıkların büyük kısmı halen çöplüklere gidiyor. Totnes modeli, Türkiye'deki yerel yönetimler ve mahalle dernekleri için ilham verici olabilir. Özellikle kırsal bölgelerde ve tarım ağırlıklı şehirlerde, topluluk bazlı kompost sistemleri hem belediye bütçelerine katkı sağlayabilir hem de çevre kirliliğini azaltabilir. Ayrıca, Türkiye'nin tarım topraklarının organik madde bakımından fakir olması, bu tür girişimleri daha da değerli kılıyor. Ekonomik açıdan, kompost kullanımı ithal gübre bağımlılığını azaltabilir. Bu nedenle, benzer kooperatif modellerinin ülkemizde de denemesi, iklim değişikliği ve sürdürülebilir tarım hedeflerine ulaşmada önemli bir adım olabilir.
