Fransa’nın Pasifik Okyanusu’ndaki stratejik toprağı Yeni Kaledonya, Pazar günü yerel seçimler için sandık başına gitti. Seçimler, adanın siyasi geleceğini ve Fransa ile ilişkilerini doğrudan etkileyecek kritik bir dönemeç olarak değerlendiriliyor. FRANCE 24 muhabiri Leela Jacinto’nun aktardığına göre, seçimlerde bağımsızlık yanlıları ile Fransa’ya bağlı kalmak isteyenler arasındaki rekabet, demografik değişimler ve dekolonizasyon sürecinin yarattığı gerilimler gölgesinde geçiyor. Yerel halk, Nouméa Anlaşması çerçevesinde kendi kaderini tayin sürecinin önemli bir aşamasında oy kullanıyor.
Seçimlerin Arka Planı ve Dekolonizasyon Tartışmaları
Yeni Kaledonya, 1853 yılında Fransa tarafından ilhak edilen ve günümüzde Fransız denizaşırı toprağı statüsünde olan bir ada. 1980’lerde bağımsızlık hareketlerinin şiddetli çatışmalarla tırmanması sonucunda 1998 yılında Nouméa Anlaşması imzalandı. Bu anlaşma, adaya geniş özerklik tanırken üç referandum yapılmasını öngörüyordu. 2018, 2020 ve 2021 yıllarında yapılan referandumların üçünde de bağımsızlık reddedildi ancak sonuçlar oldukça yakındı. 2021’deki son referandumda bağımsızlık yanlıları boykot kararı almıştı. Şimdi ise Nouméa Anlaşması’nın sona ermesiyle birlikte adanın anayasal statüsü yeniden şekilleniyor. Yerel seçimler, yeni statü müzakerelerinde belirleyici olacak olan bölgesel meclislerin ve üç eyalet meclisinin oluşumunu sağlayacak.
Demografinin Rolü ve Bölgesel Dinamikler
Yaklaşık 271 bin nüfuslu Yeni Kaledonya’da etnik yapı önemli bir siyasi faktör. Adanın yerli halkı Kanaklar (nüfusun %40’ı) ağırlıklı olarak bağımsızlık yanlısıyken, Avrupa kökenli Caldoches ve diğer Pasifik adalarından gelen göçmenler (Wallis ve Futuna gibi) Fransa’ya bağlı kalmayı tercih ediyor. Demografik dengeler, bağımsızlık yanlılarının avantajını azaltıyor. Çünkü Nouméa Anlaşması, 1998 sonrası adaya gelenlerin referandumlarda oy kullanmasını kısıtlamıştı; ancak yerel seçimlerde bu kısıtlama bulunmuyor. Bu durum, bağımsızlık yanlıları tarafından eleştiriliyor. Bölgesel bağlamda, Yeni Kaledonya’nın önemi giderek artıyor. Çin’in Pasifik’teki nüfuzunu genişletmesi, ABD’nin yeniden angajman politikası ve Fransa’nın Hint-Pasifik stratejisi adayı jeopolitik bir kavşak haline getiriyor. Adanın dev nikel rezervleri (dünya rezervlerinin %25’i) da ekonomik ve stratejik değerini artırıyor. Elektrikli araç bataryalarında kullanılan nikel, Çin ve diğer ülkelerin ilgisini çekiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Yeni Kaledonya’daki seçim sonuçları, Türkiye’yi doğrudan ilgilendirmese de küresel jeopolitik denklemde önemli bir yere sahiptir. Fransa’nın Pasifik’teki varlığını sürdürüp sürdüremeyeceği, Hint-Pasifik bölgesindeki güç dengesini etkileyecektir. Türkiye, Afrika ve diğer bölgelerde Fransa ile rekabet halinde olduğu için, Paris’in kaynaklarını farklı bölgelere yayması Ankara’nın hareket alanını genişletebilir. Ayrıca nikel gibi kritik madenlerin tedarik zincirindeki olası değişimler, Türkiye’nin yeşil enerji ve savunma sanayisi hedefleri açısından takip edilmelidir. Dekolonizasyon sürecinin başarısı, uluslararası hukuk ve self-determinasyon ilkesi bağlamında Türkiye’nin Kıbrıs gibi konulardaki pozisyonunu dolaylı olarak etkileyebilir.
