Yapay zeka, temiz enerji ve savunma harcamaları arasındaki sinerji, küresel ekonomide yeni bir yatırım süper döngüsünün başlangıcına işaret ediyor olabilir. Financial Times yazarı Rana Faroohar'ın analizine göre, bu üç alan birbirini besleyerek potansiyel yatırımları katlayarak artırıyor. 2025 yılı itibarıyla, yapay zeka odaklı veri merkezleri, yeşil enerji dönüşümü ve jeopolitik gerilimlerin körüklediği savunma harcamaları, küresel sermaye akışlarını yeniden şekillendiriyor.
Gelişmenin Arka Planı
Yatırım süper döngüleri, tipik olarak on yıllar süren ve altyapı, teknoloji veya enerji gibi büyük sektörlerde yoğunlaşan sermaye birikimi dönemleridir. 2000'lerin başındaki Çin merkezli emtia süper döngüsü, 1980'lerdeki bilgi teknolojileri atılımı ya da 19. yüzyıldaki demiryolu inşaatı bunlara örnek gösterilebilir. Faroohar, mevcut döngünün itici güçlerini yapay zeka devrimi, iklim değişikliğiyle mücadele için temiz enerji yatırımları ve Ukrayna savaşı ile artan savunma bütçeleri olarak sıralıyor. Her bir alanın kendi başına büyük sermaye çektiğini, ancak bunların kesişim noktalarının çarpan etkisi yarattığını vurguluyor. Örneğin, yapay zeka veri merkezleri devasa enerji tüketiyor; bu enerji talebi, yenilenebilir kaynaklara yatırımı hızlandırıyor. Aynı zamanda, askeri alanda yapay zeka ve otonom sistemler, savunma harcamalarını teknolojiye yönlendiriyor. Bu üç alanın birleşimi, 2023-2025 döneminde küresel yatırımların GSYH içindeki payını tarihsel ortalamaların üzerine çıkarmış durumda.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Süper döngü hipotezi, özellikle Asya-Pasifik ve Kuzey Amerika'da belirginleşiyor. Çin, temiz enerji ve yapay zeka alanında devasa kamu yatırımları yaparken, ABD Enflasyon Azaltma Yasası ve CHIPS Yasası ile özel sektörü teşvik ediyor. Avrupa ise savunma harcamalarını NATO hedefleri doğrultusunda artırıyor ve yeşil dönüşüm için Avrupa Yeşil Mutabakatı kapsamında yatırımları hızlandırıyor. Faroohar, bu döngünün enflasyonist etkileri olabileceği uyarısında bulunuyor: Yoğun talep, arz kısıtları ve yüksek faiz ortamında, yatırım patlaması fiyat baskıları yaratabilir. Öte yandan, teknolojik verimlilik artışı uzun vadede maliyetleri düşürebilir. Küresel ölçekte, bu döngüden en çok yarı iletken, altyapı, yenilenebilir enerji ve savunma sanayi şirketleri faydalanıyor. Gelişmekte olan ekonomiler ise doğrudan yatırım ve teknoloji transferi potansiyeli taşıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, jeopolitik konumu ve savunma sanayiindeki atılımlarıyla bu süper döngüde önemli bir oyuncu olabilir. Savunma harcamalarındaki artış, yerli üretim ve ihracat için fırsatlar sunuyor. Temiz enerji alanında rüzgar ve güneş potansiyeli, yabancı yatırım çekebilir. Ancak yapay zeka altyapısı ve veri merkezi yatırımları için sermaye ve teknoloji açığının kapatılması gerekiyor. Ekonomik açıdan, yüksek faiz ortamı ve enflasyon, yatırım maliyetlerini artırırken; Ar-Ge teşvikleri ve yeşil dönüşüm politikaları, döngüden pay almak için kritik önem taşıyor. Türkiye'nin bu küresel eğilimlere entegre olması, uzun vadeli büyüme dinamiklerini destekleyebilir.
